İnsanlık tarihindeki gelişim incelenecek olursa görülecektir ki uygarlık adına en önemli sıçramalar insanoğlunun doğayı ve kendini merak duygusuyla neden sonuç ilişkisi içerisinde sorguladığı dönemlerde gerçekleşmiştir. Bilimde ve teknolojide bugün ulaşılmış olan kazanımlar hep bu sorgulamaların neticesinde elde edilmiştir. İnsanlar ne zaman ki çevresinde olup bitenlere kayıtsız kalmışlar ve her şeyde metafizik bir neden aramışlarsa o dönemler insanlık tarihinin karanlık dönemleri olmuştur.
Sadece insanlık tarihi değil Türk tarihine de bakıldığında görülecektir ki, ne zaman Türkler bilime ve bilim adamlarına değer vermişlerse yükselmişler, ne zaman hurafelere dayalı anlayışlara itibar edip bilimin karşısında olmuşlarsa güçsüz kalıp devletlerinden olmuşlardır.
Koskoca Osmanlı İmparatorluğu’nun başına da aynı felâket gelmiştir. Böyle bir felâketin bir daha yaşanmaması için ATATÜRK, dünya sorunlarını metafizik yöntemlerle değil, bilimsel yöntemlerle çözmeyi esas alan bir eğitim sistemi kurmuştur. Bu sitemin başarısında ise en büyük sorumluluğu da öğretmenlere vermiştir. O, 22 Eylül 1924’te Samsun’da öğretmenlerle yaptığı konuşmada şöyle demiştir:
“Efendiler,
Dünyada her şey için, medeniyet için, hayat için, başarı için en hakikî rehber ilimdir, fendir. İlim ve fennin dışında rehber aramak gaflettir, cahilliktir, doğru yoldan sapmaktır. Yalnız ilmin ve fennin yaşadığımız her dakikadaki safhalarının gelişimini anlamak ve ilerlemelerini zamanında takip etmek şarttır. Bin, iki bin, binlerce yıl önceki ilim ve fen dilinin çizdiği kuralları, şu kadar bin yıl sonra bugün aynen uygulamaya kalkışmak elbette ilim ve fennin içinde bulunmak demek değildir. Çok mesut bir duygu ile anlıyorum ki hitap ettiklerim bu gerçekleri anlamışlardır. Mutluluğum artıyor. Öğretmenlerimiz, eğitim ve öğretiminden sorumlu oldukları yeni nesli, gerçeğin ışıklarıyla donatılmış bir şekilde yetiştireceklerine söz vermişlerdir. Bu hepimiz için onur verici bir durumdur.”
Atatürkçülük (Birinci Kitap); s. 63.
“Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir” Sözünü Kim Söylemiştir?
Bu söz, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk tarafından söylenmiştir. Atatürk’ün akılcılığa, bilime ve gerçekçiliğe verdiği önemi özetleyen en meşhur vecizelerinden biridir.
“Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir” Ne Demek?
Bu sözü anlamak için içerisindeki eski Türkçe kelimelerin günümüzdeki karşılıklarına bakmak gerekir:
- Mürşit: Doğru yolu gösteren, kılavuz, rehber, önder.
- Hakiki: Gerçek, doğru.
- İlim: Bilim, bilgi.
Anlamı: İnsanın yaşamı boyunca karşılaşacağı sorunları çözerken, bir karar alırken veya bir hedef belirlerken başvuracağı en gerçek, en doğru ve en güvenilir rehber bilimdir (akıldır). Atatürk bu sözüyle, hurafelerin, batıl inançların veya dogmatik düşüncelerin değil; deneyin, gözlemin ve aklın yol göstericiliğinin esas alınmesi gerektiğini vurgulamıştır.
“Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir” Sözü Hangi İlke ile İlgilidir?
Atatürk’ün bu sözü doğrudan Laiklik ilkesiyle ilgilidir. Çünkü Laiklik, aklın ve bilimin dogmalardan özgürleşmesini ve devlet/toplum düzeninin bilimsel esaslara göre şekillenmesini savunur.
Bunun yanı sıra, bilimin sürekli gelişimi ve yeniliği temsil etmesi nedeniyle İnkılapçılık ilkesiyle de yakından ilişkilidir.
Sözün Tamamı: “Dünyada Her Şey İçin… En Hakiki Mürşit İlimdir”
Bu cümle, sözün tamamı ve daha kapsamlı halidir. Burada Atatürk, bilimin sadece laboratuvarlarda değil, hayatın her alanında gerekli olduğunu vurgular:
- Medeniyet İçin: Çağdaş milletler seviyesine ulaşmak, ancak bilimsel ve teknolojik gelişmelerle mümkündür.
- Hayat İçin: Günlük yaşamı kolaylaştırmak, sağlığı korumak ve refahı artırmak bilimsel düşünce ile olur.
- Başarı İçin: Gerek bireysel gerek toplumsal başarı, tesadüflerle değil; planlı, akılcı ve bilimsel yöntemlerle elde edilir.
Cümledeki “İlim ve Fen” ayrımı ise şöyledir: “İlim” daha çok teorik bilgiyi ve bilimsel metodolojiyi, “Fen” ise fizik, kimya, biyoloji gibi pozitif bilimleri ve teknolojiyi temsil eder.
“Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir” Sözü Nerede Söylenmiştir?
Mustafa Kemal Atatürk bu sözü 22 Eylül 1924 tarihinde Samsun‘da söylemiştir.
Söz, Samsun İstiklal Ticaret Mektebi’nde öğretmenler onuruna verilen bir çay davetinde yaptığı konuşmada geçer. Atatürk’ün bu sözü özellikle öğretmenlere hitaben söylemesi çok anlamlıdır; çünkü yeni nesilleri bilimsel düşünce ışığında yetiştirecek olanlar öğretmenlerdir.
Konuşmanın devamındaki şu uyarı da oldukça kritiktir:
“İlim ve fennin dışında kılavuz aramak gaflettir, cahilliktir, dalalettir (doğru yoldan sapmaktır).”
Sözün Genel Anlamı ve Verdiği Mesaj
Özetle bu söz; Türk toplumunun yönünü dogmalardan, kulaktan dolma bilgilerden ve durağanlıktan; sorgulayan, araştıran ve kanıta dayalı bir düşünce sistemine çevirmesi gerektiğini anlatır. Atatürkçü düşünce sisteminde ilerlemenin tek anahtarı bilimsel düşüncedir.
