Birçok kimsenin düşündüğünün aksine Atatürk’e ve istediklerine muhalif fikir söylemek kabildi. Hatta samimi olmak şartıyla makbuldü.

Atatürk bir Balıkesir seyahatinde kendisine Millî Mücadele’de yakın hizmetler etmiş bir kimsenin müracaatı ile karşılaştı. Bir mevzuda haksız olarak mahkum olduğunu söyleyerek şikayet etti. Atatürk:

“Haklısın, meseleyi ben de biliyorum” dedikten sonra refakatinde bulunan genç bir adliye müfettişini çağırdı. Mevzuyu anlattı ve kararın düzeltilmesini istedi. Müfettiş hikayeyi dinledikten sonra:

“Efendimiz, karar bütün adli sıralardan geçtikten sonra tekemmül (tamamlanma) etmiş. Hükmün infazından başka yapılacak kanuni çare yoktur.” Bunun üzerine Atatürk:

“Ama ben söylüyorum, bu iş haksızdır. Çünkü ben bu işin usulünü biliyorum.” dedi. Genç adliye müfettişi ısrar etti:

“Efendimizin bu beyanı kanun nazarında bir değişiklik yapamaz. Adliye vekaletinin de bir şey yapmasına imkan yoktur.”

Ortada soğuk bir hava esti. Şimdi bir fırtına kopacağına hüküm veriliyordu. Fakat Atatürk şayanı hayret bir sükunla sordu:

“Peki, bir adli hata olursa kanun bunun tashihini öngörmez mi?” Müfettiş:

“Yeni delille mahkemenin tekrarı istenebilir.” O vakit, Atatürk, müracat eden zata döndü:

“Size teşekkür ederim ve müracaatçıya da. Ama neden bana vaktiyle müracaat etmedin? Zamanında gelir şahitlik ederdim. Beyhude mahkemeleri de kanunu da işgal etmezdin. Her vatandaş, hatta reisicumhur dahi olsa adalete hürmetle mükelleftir.

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

“Bir gün İstanbul ve İstanbul’un Fethi’nden konuşulurken söz tabii Fatih’e geldi. Atatürk’ün tarihin kendi hakkında vereceği hükmü etrafındakilere sık sık sorduğu malumdur. Söz sırası yine ona gelmişti. Ortaya şöyle bir sual (soru) arttı:

“Tarih acaba benim mi, yoksa İkinci Mehmet’in mi yaptığı işleri daha mühim bulacaktır?” Orada bulunanların hemen hepsi:

“Siz” dediler. Atatürk, böyle meselelerde daima olduğu gibi:

“Niçin?” dedi. Sual sırası kendisine gelenler Atatürk’ün Fatih’ten çok büyük olduğunu ispat için akla gelecek ve gelmeyecek delilleri toplamakta birbirleri ile yarışa başladılar. Hatta bazıları:

“Sizin yanınızda Fatih kim olurmuş!” diyecek kadar ileri gittiler. Fakat ne söylenirse söylensin, verilen cevapların Atatürk’ü hiç tatmin etmediğini anlamak güç olmuyordu. Nihayet söz orada bulunanların en gencine geldi:

“Efendim, tarih bir imtihan salonuna benzer. Karşısına gelenlere birtakım hususi meseleler verir. Neticede verdiği problemleri halledişine ve bundaki maharetine göre bir numara verir. Aşağı yukarı tarihin imtihanına çıkanların hemen hepsi ayrı şartlar dâhilinde, ayrı meseleler karşısında kalmışlardır. Bunları en iyi halledenler de tereddütsüz on numara almışlardır. Zannımca, tarihin adamı olan şahsiyetlerin karşısında kaldıkları hadiseleri birbirleri ile karşılaştırmakla hükümlere varmak mümkün değildir. Fatih, karşısına çıkan problemleri en iyi şekilde hallederek on numara almıştır. Siz de önünüze serilen meseleleri halletmiş ve on numarayı kazanmış bir tarih büyüğüsünüz.”

Atatürk, bu sözleri büyük bir dikkatle dinledi ve neticede:

“Bravo!” dedi. Sonra, biraz evvel Fatih’i küçümseyen kişiye dönerek:

“Sen halt etmişsin. Ben Fatih’ten büyük olabilir miyim? Çok kereler Fatih’in karşısında kaldığı meseleleri düşündüğüm zaman ben de aynı hal çarelerine varmışımdır. Yalnız, Fatih, benim karşısında kaldığım hadiseleri nasıl hallederdi. Bunu çok merak ederim. İkinci Mehmet büyük adamdır, büyük…”

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon