ATATÜRK, bilime ve bilgeye saygı duyar, ülkesi ve insanlık yararına üretenleri takdir ederdi. O Türk kültürünün sevgi ve hoşgörü pınarından beslenmiş olan düşünceleriyle bilge insanlara hep saygıyla yaklaşmıştır. Aşağıdaki anekdot onun bu güzel anlayışını yansıtan düşündürücü bir örnektir:
Tarihçi Ahmet Refik, bir süre önce bir tartışma nedeniyle ATATÜRK’le aralarında meydana gelen gerginliğin, yakın çevresindekiler arasında bir dedikodu konusu yapıldığını biliyordu.
Bir gece, birdenbire onu ATATÜRK’ün Yat Kulüp bahçesinde beklediğini söylediler. Ahmet Refik, ATATÜRK’ü bekletmiş olmamak için smokinini giymiş, fakat tıraş olmaya vakit bulamadan onun masasına gelmişti.
Çevredekiler merakla izlerken ATATÜRK ona:
-Buyurunuz beyefendi, dedi ve tam karşısında Nuri Conker’in yanına oturttu.
Şakacı arkadaşı Nuri Conker, Ahmet Refik’i ATATÜRK’e gösterdi:
-Paşa, çenesindeki şu bir karış sakala bakınız, dedi.
ATATÜRK Ahmet Refik Beye dönerek:
-Beyefendi, siz Conker’e bakmayınız. O, insanın başındaki kütüphaneyi görmez de çenesindeki sakalı görür.
Böylece birkaç hafta önceki olayın gerginliği bir anda silinivermişti.

Mithat Cemal Kuntay

Arif Hikmet Par – M. Agah.Önen (Yay.haz.); Atatürk’ü Anlamak, İstanbul, 1981, s. 100.

İsimler; bireylerin kimlikleri olmanın yanında onların hangi ulusa
mensup olduğunu da yansıtan bir işleve sahiptirler. Bu nedenle ulusların
geleceğe uzanan boyutunda çok önemlidirler. Geçmişte eserleriyle uygarlık
tarihine büyük katkılar sağlamış birçok Türk bilim adamı, Arap ismi
taşıdıklarından dünya onları Arap olarak tanımaktadır. Dolayısıyla onların
uygarlığa yapmış oldukları katkıları başkaları sahiplenmiştir. Türk’ü ise ilim
irfan bilmezlikle suçlayıp “barbar” gibi haksız yakıştırmalarla tanımlamışlardır.
Türk araştırmacılar bugün onların Türk olduklarını ispat etmekle meşguller. Bu
tarihsel ve hayatî yanılgıyı ve yanlışı düzeltme ihtiyacını hisseden Mustafa
Kemal, işe kendi ismini değiştirip ATATÜRK adını alarak başlamıştır.
Aşağıdaki anekdot buna güzel bir örnektir:
Demin bir sözü yanlış söyledim, Gazi’yi, Büyük Millet Meclisi, kanunla
“ATATÜRK” yaptı, dedim. Bu söz eksiktir. O, kendini “ATATÜRK” yaptı.
Kanun, bu gerceği kabul etti. O günlerde, soyadı kanunu çıkacaktı. Bir akşam
yemeğinde,Gazi, “ATATÜRK” adını alacağım, dedi. İtiraz ettiler:
-Memleket, dünya, tarih “Gazi Mustafa Kemal”i tanıyor. Ona nasıl
dokunulur.
ATATÜRK şöyle yanıtladı:
-En tanınmış Türkler, yabancı isimler taşıyorlar. İbni Sina gibi, Elbiruni
gibi… Bu yabancı isimlerin karşısında, bunların Türk olduklarını kanıtlamamız
gerekiyor ve kanıtlamak için de uğraşıp duruyoruz. Buna son vereceğim ve bu
işe kendi adımla başlıyorum!
Ve Gazi Mustafa Kemal o gece ATATÜRK’tü. Ertesi gün kanun bu değişikliği
onayladı. Onun kanuna bu kadar nazı geçerdi.

Mithat Cemal Kuntay

Kemal Arıburnu, Atatürk’ten Anılar, İstanbul, 1969, s. 60

Edebiyatımızda Atatürk, 1952