Aşağıdaki anekdot da ATATÜRK’ün
ileri görüşlülüğünü ve öngörü yeteneğini yansıtmaktadır:
4 Şubat 1919 tarihinde Alemdar gazetesinin yazarlarından Refii Cevat
(Ulunay) M.Kemal Paşa ile Şişli’deki evinde bir görüşme yapar. Refii Cevat bu
görüşmeyi şöyle aktarır:
“Sorularımı bitirip veda etmek üzere ayağa kalktığımda dedi ki:
-Biraz daha oturunuz lütfen.
Oturdum. Şöyle bir konuşma geçti aramızda:
-Soracağınız sorular bitti mi?
-Bitti Paşam.
-Bu vatan içine düştüğü bu felâketten nasıl kurtarılır, istiklâline nasıl
kavuşturulur? diye bir soru sormanızı beklerdim.
-Af buyurunuz Paşa hazretleri, bugün içinde bulunduğumuz bu şartlardan bu
vatanın kurtulmasını en uzak ihtimalle dahi mümkün görmediğim için böyle bir soru
sormadım.
-Siz gene de böyle bir soru sormuş olunuz, ben de cevabımı vereyim, fakat
yazmamak şartıyla.
-Zatıalinizi dinliyorum Paşa hazretleri.
-Bakınız Cevat Beyefendi, sizin imkânsız gördüğünüz kurtuluş yolları vardır.
Bu gün herhangi bir teşkilâtçı Anadolu’ya geçer de milleti silâhlı bir direnişe
hazırlarsa bu yurt kurtarılabilir.
Heyecanlanmıştım. Birinci Dünya Savaşı süresince gücümüzü öylesine
tüketmiştik ki elimizde hiçbir şey kalmamıştı. Harplerden sağ kalanların ise ayakta
duracak hâlleri yoktu.
-Nasıl olur Paşam? diye yerimden fırladım. Paşa sakindi:
-Aklınızdan geçenleri tahmin ediyorum, dedi; doğrudur. Görünüş tamamen
aleyhimizde. Ama düşmanlarımız olan bu büyük devletlerin bir de iç yüzleri var.
-Nasıl Paşam.
-Anlatayım. Siz sanıyor musunuz ki, savaşı kazanmakla müttefikler
aralarındaki bütün sorunları çözmüşlerdir. Aralarındaki asıl rekabet şimdi
başlayacaktır. Asırlarca birbirleriyle boğuşan Fransızlarla İngilizleri ortak düşman tehlikesi birleştirdi. Şimdi o eski rekabet bıraktıkları yerden tekrar başlayacaktır.
İtalya’nın da başı dertte. Onlar da her an bir iç karışıklık yaşayabilirler. Sonuçta,
Anadolu’da başlayacak bir millî direnişle hiçbiri mücadele edecek durumda değildir.
Böyle bir mücadelenin tam sırasıdır.
-Paşam, millî direniş… Güzel, ama neyle? Hangi askerle, hangi silâhla, hangi
parayla? Malesef Paşam, kupkuru bir çölden farksız oldu bu güzel vatanımız.
-Öyle görünür Refii Cevat Bey, öyle görünür. Ama çölden bir hayat çıkarmak
lâzımdır. Çöl sanılan bu âlemde saklı ve kuvvetli hayat vardır. O, Türk milletidir.
Eksik olan şey teşkilâttır. Bu teşkilât organize edilebilirse vatan da millet de kurtulur.
Mustafa Kemal’e veda ettim; matbaaya geldim. Ne kafam almıştı ne
mantığım. Daha doğrusu anlattıkları bana deli saçması gibi gelmişti. Matbaada
arkadaşlar anlat diyorlardı; neler söyledi? Anlattım:
Şu sıralar Anadolu’ya geçilir, orada teşkilât kurulur, vatan bağımsızlığına
kavuşur, millet de özgürlüğüne kavuşurmuş, anladınız mı arkadaşlar?
Bu deli değil, zırdeliymiş.
O günlerde, o şartlar içinde İstiklâl Mücadelesi’ne atılıp Türkiye’yi
kurtarmaktan söz edenlere karşı herkes benim gibi düşünürdü. O günlerde
böyle düşünen tek adam oydu; tek adam!

Sadi Borak; “Atatürk’ün İstanbul’daki Hayatı”, Kuleli Dergisi, 1996/1, s. 1-2.

Küçük köylü Sığırtmaç Mustafa henüz sekiz yaşında idi. Babası onu Yalova’da bir
çiftliğe yetmiş beş kuruş haftalıkla yanaşma vermişti. Vazifesi sığırtmaçlıktı. Bir gün sığırlarını alıp dağa çıktı. Ağır ağır Balaban Deresi’nin yolunu tuttu. Hava biraz serindi. Sığırlar ısınmak için sağa sola kaçışmaya
başlayınca, arkadaşı çoban Ahmet’i bir telaş aldı. Sığırlardan biri ortada
yoktu. Ahmet, Mustafa’ya:
– Haydi sen sürüyü çekip köye götür. Ben hayvanı bulunca arkandan
gelirim, dedi.
Sığırtmaç Mustafa sürüyü otlata otlata çiftliğe geliyordu. Derken uzakta yirmi kadar
atlı belirdi. Sığırtmaç Mustafa böyle atlıları çok sık gördüğünden aldırmadı bile. Baktı
ki, en öndeki ona doğru geliyor. Yaklaşınca attan indi, çiftliğe nereden gidildiğini sordu. Sığırtmaç Mustafa:
– Siz yanlış yoldan gelmişsiniz. Çiftliğin yolu şurasıdır, dedi ve gösterdi. Atlı onun adını sordu:
Sığırtmaç Mustafa: Adım Mustafa !
– Benim de Mustafa demek adaşız.
Sonra:
– Sen Atatürk’ü tanırmısın? Dedi.
Sığırtmaç Mustafa: Tanımam.
– Onu sever misin?
Sığırtmaç Mustafa: Severim.
– Niçin seversin?
Sığırtmaç Mustafa: Paşa olduğu için severim
Atlı gülmeye başladı. Sığırtmaç Mustafa o tarihte pek cılız bir çocuktu: “Bu adam benimle eğleniyor galiba” diye düşündü.
– Ne iş görürsün sen?
Sığırtmaç Mustafa: İşte şu gördüğün sığırları güderim.
– Ne kazanırsın?
Sığırtmaç Mustafa: Ayda üç lira.
– Peki söyle ayda üç lira yılda kaç lira eder?
Atlının ve yanındakilerin yardımı ile hesapladı:
Sığırtmaç Mustafa: 36 lira eder.
– Sana ben 36 lirayı versem ne yaparsın?
Sığırtmaç Mustafa: Hiiiçç … Almam ki…
– Neden almıyorsun?
Sığırtmaç Mustafa: 36 lira çok paradır.
Sonra biraz düşünerek:
– Nereden aldın? Diye sorarlar.
Atlı yine gülümseyerek:
– Aferin oğlum, böyle olmalı. Fakat bu parayı yol gösterdiğin için veriyorum sana. Kimse bir şey demez.
Mustafa hâlâ kendisi ile alay edildiğini sanıyordu. Otuz altı lirayı bir şartla
alacağını söyledi. Yolda yemek için taşıdığı cevizi göstererek:
Sığırtmaç Mustafa: Bu cevizleri alırsan, ben de parayı alırım, dedi.
Atlı Sığırtmaç Mustafa’ya bir avuç para verdi, o da atlıya ceviz. Tekrar adını sordu:
– Mustafa! diye tekrarladı.
– Benim de adım Mustafa ama yanında bir de Kemal’i var. Mustafa ile
Kemal bir araya gelince ne olur?
Sığırtmaç Mustafa’nın kafasının içi birden bire karıştı:
Sığırtmaç Mustafa: Sakın bu atlı Mustafa Kemal olmasın! Dedi. Sonra yine içinden
“Odur… Odur… ama” dedi, belli etmedi.
Giderken Mustafa Kemal sordu:
– Beni başka bir yerde görsen tanır mısın?
Sığırtmaç Mustafa: Tanımaz mıyım? Mustafa Kemal Paşasın!
Atlılar geçip gittiler. Sığırtmaç Mustafa köye döndü.
Ertesi gün onu kaplıcalara çağırdılar. Kapıdan içeri girince hiç şaşırmadan,
Atatürk’ün elini öptü:
– Mustafa seni çiftliğin kâhyası yapacağım. İster misin?
Sığırtmaç Mustafa: Kâhya ne demek?
– Çobanların en büyüğü demek…
Cevap vermedi:
– Ayda dört lira veriyorum, iyi mi?
Sığırtmaç Mustafa: Siz bilirsiniz?
– Hayır Mustafa … Seni kahya yapmayacağım. Okula göndereceğim.
Orada okuma yazma öğreneceksin
Sığırtmaç Mustafa sevindi:
– Okula yollayın bu daha iyi… dedi.
Sığırtmaç Mustafa’yı önce bakılmak üzere Şişli Çocuk Hastanesi’ne yolladılar. Bir gece
yarısı Mustafa Kemal hastaneye gitmişti. Onu görünce Mustafa ayağa kalkmak istedi:
– Sen ayağa kalkmayı bırak da buradan nasıl çıkacağını düşün! Dedi ve
devam ederek:
– Hani seninle pazarlık etmiştik. Ayda dört liraya razı olmuştun. Şimdi
ver bakalım hastane paralarını…
Mustafa, sığırtmaçtı, küçüktü ama Paşa’nın şaka yaptığını anlamıştı:
Sığırtmaç Mustafa: Sen koskoca Mustafa Kemal Paşasın! Elbette hastane parasını da verirsin!
Sığırtmaç Mustafa İlkokuldan daha yüksek bir okula, nihayet Kuleli Askeri Lisesi’ne
girdi.
Atatürk öldüğü zaman 19 yaşında bir delikanlı olan Sığırtmaç Mustafa Kuleli Lisesindeki sınıfında
hüngür hüngür ağlıyordu.

Atay, Babanız Atatürk…, s. 118-119.