ittihat ve terakki – Atatürk Sitesi

Talat Paşa ve Üç Paşalar

Nurettin Demiral — Thu, 27 Aug 2020 21:52:39 +0000

Onlar, uzun görüşmektense, temas edilen esaslı noktalara cevap vermektense büyük bir devlet adamı vaziyeti alarak ve emsalsiz inkılâpçı ruh sahibi olduklarını ima ederek ve bilhassa ince diplomatik ve usta politikacılık sanatlarına güvenerek, o vaktin meşhur tabiriyle “atlatmak”ı tercih etmişlerdir. Bunda muvaffak olduklarından emin idiler. Farkında değillerdi ki, kendilerini derin bir merhamet hissiyle dinliyordum. Zavallı Talât Paşa, kendisinin bir çapkın ermeni kurşunuyla Berlin sokaklarında yere serildiğini işittiğim zaman ne kadar müteessir olmuştum! Sadrazam olduğu günlerden birinde, Sadaret makamında kendisine bazı hayatî meselelerden bahsetmiştim. Verdiği cevaplarla beni güzelce atlattığına kani olmuş, hattâ bu memnuniyetini bir saat sonra görüştüğü yakın bir arkadaşına hikâye etmişti. Fakat iki gün sonra kendini telâşa düşüren bir vaziyet hasıl olması üzerine, beni gece yarısında evine davet ederek, çare ve tedbir sormak lüzumunu hissetti. O gece, telâşlı sadrazamın meclisinde aynı arkadaşım da hazırdı. Şu sözleri söylemekle kendimi teselli ettim: – Benden fikir ve mütalâa soruyorsunuz, söylemekte mâzurum. Çünkü, ben size daha üç gün evvel çok hayatî bir mesele hakkında fikir ve mütalâamı söylemiştim. Siz ise beni atlattığınıza inanmış, hattâ sevincinizi ilân etmiştiniz.
– Asla! dedi.
– Söylediğiniz zat, yanınızda oturuyor, dedim.

1926 (Falih Rıfkı Atay, Atatürk’ün B.A., s. 9-10)

Enver Paşa

Nurettin Demiral — Thu, 27 Aug 2020 21:50:22 +0000

1918 yılı sonlarında söylemiştir: Enver Paşa, herhalde zamanın en kuvvetli bir adamı olması lâzım gelir. Bunun aksini ispat edecek elimizde hiçbir vesika yoktur. Tersine kuvvetini gösterecek bir vesika vardır ki, o da Enver Paşa’ya mevkide iken kimsenin ona karşı gelememiş ve ancak o memleketi terk ettikten sonra birtakım insanların başlarını kaldırabilmiş olmasıdır. Böyle bir şahsın kuvvetli olmadığını söylemek lüzumsuz ve mânasız bir iddia sayılmaz mı? Ben ömrümde ve askerlik hayatımda hiçbir zaman Enver Paşa ile yakından işbirliği yapmadım ki bundan sonra böyle bir iştirak peşinde koşayım.

1918 (Hikmet Bayur, Atatürk, Hayatı ve Eseri I, s. 284)

Enver bir güneş gibi doğmuş, bir gurup ihtişamıyla batmıştır. Bunun ortasını artık tarihe bırakalım!

(Halil Menteşe’nin Anıları, 1986, s. 252)

Askerlik ve Siyaset

Nurettin Demiral — Mon, 05 Aug 2019 17:55:22 +0000

Ordudan olanlar cemiyet (1) içinde kaldıkça hem parti kuramayacağız, hem de ordumuz kalmayacaktır. Subayların çoğu cemiyet üyesi olan Üçüncü Ordu bugünkü anlamda modern bir ordu sayılmaz. Orduya dayanan cemiyet de, ulusun yapısında kök salamamaktadır. Bu nedenle bir an önce cemiyetin ihtiyaç duyduğu subayları veye cemiyette kalmak isteyenleri istifa yoluyla ordudan çıkaralım. Bundan sonra subayların ve ordudan olanların herhangi bir siyasal derneğe girmelerine engel olmak için yasal hükümler koyalım.

(1) Söz konusu cemiyet İttihat ve Terakki’dir

1909

Yurt, silahlı bir saldın karşısında bulunduğu için savaşmakla yetiniyoruz. Fakat yurdun esenliği bir gün siyaset yapmamızı gerektirirse, bu savaşta olduğu gibi temiz bir gönül ve içten bağlılıkla onu da yapmakta bir an duraksamayacağız.

Temmuz 1910

Askerlerin siyasetle uğraşmalarını yasaklamak için bir yasa maddesi koymuşlar. Ben, bir iki yıl önce, bir rastlantı sonucu bulunduğum bir kongrede askerleri bırakınız dediğim için idama mahkum edildim (2)

(2) Atatürk’ün Behiç Erkin”e mektubundan.

1911

Prof. Dr. Hikmet Bayur

Nurettin Demiral — Tue, 09 Jul 2019 15:16:05 +0000

Her şeyden önce kendisinde, durumunda, davranışında, bakışında ve konuşuşunda bir duygudaşlık (sympathie), bir çekicilik vardı ki, insanın baştan gönlünü alır, herkesi kendine ısındırırdı.

Yücel Dergisi, 1945, C. XIX, sayı 109

O’ndaki azim ve irade de olağanüstü idi. Yenemeyeceği hiçbir güçlük, deviremeyeceği hiçbir engel yoktu. Her engeli sabır, tedbir veya zor ile yenerdi.

Bir ara mecliste pek çok ve acı tenkidlere uğramış, parasızlık ve türlü imkânsızlıklar yüzünden ordunun artık ayakta tutulamıyacağı söylenedurmuştu. O sıralarda meclisin bir kapalı oturumunda şunları söylemiş olduğu dışarıda da duyulmuşu:

“Para var ordu var, para yok ordu yok. Ben böyle şey bilmem, para olsa da olmasa da ordu olacaktır!”

Atatürk’ün Hayatı ve Eseri, 1963

Atatürk’ün başlıca hasletlerinden biri, görüş ve davranışlarında büyük bir isabet olmasıdır. Bu yön O’nun dış siyasasına büyük bir istikrar vermeye yardım etmiştir. Bu istikrar, Abdülhamit ve İttihat ve Terakki devirlerinin aleyhimize doğurmuş oldukları birçok kuşkuları yatıştırmakla Türkiye’nin barışa, rahata, güvene ve bunlardan doğan gelişmelere daha kolaylıkla kavuşmasını sağlamıştır.

Belleten Dergisi, sayı 80