Kitapta Salih Bozok, Ruşen Eşref, Mazhar Müfit, Cemal Granda, Kılıç Ali, Mahmut Esat Bozkurt, Sabiha Gökçen vs. gibi Atatürk’e birinci elden kaynaklık eden isimlerin anıları yer almış. Bu anılar dört başlık altında toplanmış. Bunlar;

Askeri anıları, Siyasi anıları, Dini anıları, İçtima (Sosyal) – Hususi Anıları şeklindedir. Böylelikle Atatürk’ü anlama ve onun görüşlerini kavranması kolaylaştırılmış. Atatürk’ün kayıt edilen sözlerinin yanı sıra, anılarda anlatılan olaylar da onun davranış ve düşüncelerine daha büyük ışık tutuyor.

Sitemize içerik eklerken ilk önce böyle bir kitabı seçmemizin nedeni bellidir. Kitapta belirtilen isimlerin yazdığı kitaplar, bu kitaba kaynak olmuş. Bu kitapların yüksek bir oranına sahibiz. Böylelikle çeşitli kişilerden, çeşitli anılar siteye eklenecek, sonrasında bu anılar hangi kaynaklarda geçtiyse, o kaynaklar o anının anlatıldığı sayfanın en altına yazılacaktır.

Böylelikle gerçek, kaynağı olan anılar ile, kaynaksız şekilde uydurulmuş metinler birbirinden kolayca ayırt edilecektir.

Amacımız Atatürk’e ait, tamamen gerçek, bütün anı, belge ve sözlerin sitemizde yer almasıdır.

“Bütün mukadderatı mavi gözlü bir miralay değiştirdi..” der. Atatürk, yabancı diller bakımından hiç de iyi durumda değildi. Sözünü kıramayacağı en yakınından birisi ki, birkaç yabancı dil bilirdi. Atatürk’teki Fransızca’nın bile pratik bakımından çat patlığına bakarak bir gün Atatürk’e sorar:

“Siz hiç yabancı dil bilmediğiniz halde nasıl dahi oldunuz?” Atatürk cevap verir:

“Yavrum, sen dahiyi yabancı dil bilenlerden arıyorsan Beyrut’a git. Oranın hamalları en az yedi yabancı dil bilir.”

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

“Sen güreş bilir misin?”

“Bilirim Paşam” cevabını alınca yanındakilerden en kuvvetli görünenlerle Mehmetçiği güreştirir. Genç asker onun da tahmin ettiği üzere her zaman üstün gelir. Çok neşelenen Atatürk, ayağa fırlar ve ceketini çıkarıp Mehmet’e ense tutar:

“Haydi, bir de benimle güreş!” der.

Katıksız ve temiz Anadolu çocuğu Ata’sının yüzüne hayranlıkla bakarak şöyle der:

“Atam” der, “Senin sırtını yedi düvel yere getiremedi. Bir Mehmet mi bu işi başarır?”

Bunun üzerine Atatürk’ün gözleri dolar ve ağlamamak için gülmeye çalışır.

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

İzmir’de hazırlanan suikastın sonuçsuz kalmasından bir gün sonraydı. Ziya Hurşit’in beni öldürmeye memur ettiği iki zavallı vardı.

Sorguları yapıldıktan sonra bunların birisini yanıma çağırdım. Odada kimse yoktu. Kendisine sordum:

“Sen Mustafa Kemal’i öldürecekmişsin, öyle mi?”

“Evet” dedi. Ben yine sordum:

“Mustafa Kemal ne yapmıştı ki onu öldürecektin?”

“Fena bir adammış o. Memlekete çok fenalık yapmış. Hem sonra bize onu öldürmek için para da vereceklerdi.”

“Sen Mustafa Kemal’i tanıyor musun?”

“Hayır.”

“O halde tanımadığın bir adamı nasıl öldürecektin?”

“Geçerken işaret edecekler, ‘Mustafa Kemal işte budur’ diyeceklerdi. Biz de öldürecektik.”

O zaman cebimdeki tabancayı çıkararak kendisine uzattım:

“Mustafa Kemal benim, haydi al eline tabancayı, öldür” dedim.

Herif benden bu karşılığı alınca yıldırıma tutulmuş gibi oldu. Bir süre şaşkın şaşkın yüzüme baktıktan sonra diz üstü kapanarak hüngür hüngür ağlamaya başladı.

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

Milli Mücadele’deki çete giysili bir kadın, Başbuğ Atatürk’ün yolunu keserek ayağına kapanır:

“Bastığın toprağa kurban olayım Paşam!”

Başbuğ Atatürk onu yerden kaldırmak için eğilirken kulağına bu kadının Kurtuluş Savaşı’nda cephelerde çarpışmış olan direnişçi olduğu fısıldanır. Gözlerinden iki damla yaş düşen Atatürk, bu güneşten yüzü yanmış kadının elinden tutup ayağa kaldırır ve ona şöyle seslenir:

“Kahraman Türk kadını! Sen yerlerde sürünmeye değil, omuzlar üzerinde yükselmeye layıksın.”

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

“Kimdir bu?” Vali yanıt verir;

“Efendim kendisi Şıh2tır. Yörede çok hatırlısı vardır.” Atatürk Şıh’ı yanına çağırır ve:

“Bak baba, imanın ölçüsü sakalın boyunda değildir. Şunu rica etsem de en azından Peygamber efendimizinki gibi kısaltsan” der ve eliyle de boyun altı hizasını gösterir. Bunun üzerine Şıh;

“Emrin olur Paşam!” diyerek yerine çekilir.

Aradan zaman geçer, bir akşam Atatürk Amasya’daki Şıh’ı hatırlar ve valiyi telefonla arayıp durumu sorar. Vali nasıl söyleyeceğini bilememekle birlikte, Şıh’ın sakal boyunda en küçük bir kısalma bile olmadığını aksine kimselere el sürdürmediğini anlatır. Atatürk telefonu kapatır, kağıdı kalemi eline alır ve az sonra nazırını çağırıp, yazdığı yazıyı Amasya Valiliği’ne tebliğ etmesini ister.

Ertesi gün Amasya’dan bir haber gelir ki Şıh Efendi Ata’yı görmek üzere yola çıkmış.

Şıh gelir, Ata’nın karşısına çıkar. Sakal tamamen kesilmiş, sinekkaydı bir tıraş olunmuş, saçlar kısaltılmış, kılık kıyafet baştan sona değiştirilmiş, bambaşka bir görünüme bürünülmüştür. Atatürk’ün mesai arkadaşları bu değişimi anlayamaz ve Ata’ya sorarlar;

“Aman Paşam, o Şıh ki sakalına el dahi sürdürmezdi, siz ne ettiniz de kökünden kesmesini sağladınız?”

Atatürk gülümser, sonra da yanındakilere dönüp;

“Dün akşam Amasya Valiliği’ne bir yazı gönderdim ve Şıh’ı Afyon’a vali atadığımı bildirdim” der.

Ardından da yeni bir yazı hazırlayıp nazırına bu yazıyı da Şıh’a vermesini söyler. Yazıda şöyle yazmaktadır;

“İnancın ölçüsünün sakalda olmadığını anladığına sevindim. Valilik meselene gelince, bugün koltuk uğruna kırk yıllık sakalından vazgeçebilen, yarın başka şeyler için milletinden bile vazgeçebilir. Seni böyle bir ikileme mahkum bırakmayalım. Kal sağlıcakla..”

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

Annesinin ölümünden birkaç gün sonra İzmir’deydi. Trenden iner inmez, anasının Karşıyaka’da Osman Paşa mescidi avlusundaki mezarını ziyarete gitti ve büyük bir üzüntü ve heyecan içinde, gözleri dolu dolu şu sözlerle içini döktü:

“Annem ölmüş, bu hazin hakikat karşısında benim teselli bulduğum bir nokta var: Kurtuluşu, hepimiz için, bütün millet için bir tek amaç olan, bu güzel İzmir’in mukaddes topraklarında gömülmüş olması…

Arkadaşlar, tabiatın en tabii bir kanunu olan ölümün bazen pek üzücü sonuçları vardır. İzmir’in şu güzel topraklarına gömülen zavallı annem, zulmün, işkencenin sonucunda koca bir milleti uçuruma götüren keyfi saltanatın kurbanı oldu. Bunu açıklamak için müsaade buyurursanız, ıstıraplı hayatının belirli birkaç noktasına işaret edeyim.

Abdülhamit devrinde okuldan kurmay yüzbaşısı olarak çıktığım zaman, siyasetle uğraşmak suçu ile bir gece beni tevkif ettiler, zindana attılar. O vakit annem Selanik’teydi. Aylarca süren bu zindan hayatından kendisini haberdar etmemiştim. Fakat o nasılsa haber almış, İstanbul’a gelmişti. Beni vapurla sürgüne gönderirlerken Sirkeci rıhtımında ağlıyordu. Sürgün hayatım annemin varlığında bir suçluluk tesiri yapmıştı. Sürgünde geçirdiğim yıllar benden ziyade ona ıstırap vermişti. Bir nokta daha:

Anadolu’ya geçtiğim zaman yanımda bir adam vardı. Erzurum’a geldikten sonra gerekli gördüğüm için bu adamı İstanbul’a iade ettim. Annem onun yalnız olarak geri geldiğini görünce, halife ve padişah tarafından idam kararının yerine getirilmiş olduğunu sanarak felç olmuştu. Ondan sonraki üç buçuk senelik hayatı elem, ıstırap ve korku içinde geçti. Oturduğu ev, sık sık hükümet tarafından aranıyor, padişah ve halifenin türlü türlü uyarılarına hedef oluyordu. Bu üzüntülü senelerinde döktüğü gözyaşları ona gözlerini de kaybettirdi. Pek az bir zaman evvel anneme kavuşmuştum. Ama o âdeta maddeten ölmüş, manen yaşıyor gibiydi.

İşte bugün gözlerim yaşlı, fakat kalbim sakin olarak, mezarının önünde bulunuyorum. Şüphesiz müteessirim; fakat onu, hatta hepimizin büyük ve müşfik annesi vatanı mahv ve harabeye götüren keyfi saltanat, artık bir daha avdet etmemek (geri dönmemek) üzere mezara gömülmüştür. Varsın annem bu toprakların altında yatsın; fakat milli hakimiyet ilelebet payidar olsun…

Bu hakimiyet ilelebet devam edecektir. Bu beni teselli eden en büyük kuvvettir.

Arkadaşlar! Ben hem annemin önünde hem de Allah’ın huzurunda yemin ediyorum: Bundan sonra hayatta en büyük idealim, bu kadar kan dökerek kazandığımız milli hakimiyetimizi muhafaza ve müdafaa etmek olacaktır. Bunun için ölünceye kadar çalışacağım.”

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

Selanik’te bir akşam, Mustafa Kemal, ben, o zaman sıhhiye müfettişi olan eski Hariciye Vekili Doktor Tevfik Rüştü Aras ve Nuri Conker beylerle birlikte Olimpiyat birahanesinde oturmuş içerken devletin dış siyaseti bahis konusu olmuştu. Bu arada da Mustafa Kemal, acı tenkitler yaptıktan sonra işi şakaya döktü ve Tevfik Rüştü Bey’i göstererek:

“Bu berbat siyaseti bir gün doktor vasıtasıyla düzelttireceğim” dedi. Bu sözün karşısında onun yakın ve teklifsiz arkadaşı Nuri Conker alayla şu cevabı verdi:

“Ne.. Ne! Sen mi düzelttireceksin?” Bunun üzerine Atatürk ile aralarında şöyle bir konuşma başladı:

“Evet. Ben doktoru Hariciye Vekili yapacağım. Bütün falsoları ona tamir ettireceğim.” Nuri Bey şakasına devamla:

“Demek sen doktoru Hariciye Vekili yapacaksın. Ya beni?”

“Seni de vali ve kumandan yaparım.” Tam bu sırada ben atıldım:

“Herhalde bu arada beni de bir şey yaparsın?”

“Salih seni yaver yapacağım ve yanımdan ayırmayacağım.” Nuri Bey yine dayanamadı:

“Allah’ını seversen sen ne olacaksın ki hepimize şimdiden böyle birtakım mevkiler veriyorsun?” Atatürk son ve kesin şekilde cevap verdi:

“Bu memuriyetleri, bu mevkileri veren ne olursa işte ben o olacağım, göreceksiniz.”

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

Yemeğin sonuna doğru Milli Eğitim Müdürü ve diğer konuşmacılar kendisini çok öven, birer konuşma yaparlar. Başkumandan, bunlara verdiği cevapta, başarının kendine mal edilmemesi ve milletin katkısı ile ilgili şu cümleleri önem ve ısrarla vurgular:

“Beyan edilen kıymetli sözler arasında bilhassa milletin ve kahraman ordumuzun yarattığı muvaffakiyet ve başarıları benim şahsımda, temsil edilmiş görmekten dolayı hassaten teşekkür ederim.

Fakat bir noktayı kaydetmek mecburiyetindeyim; bunu gayet ehemmiyetli olarak arz ederim ki; bütün bu muvaffakiyetler bütün milletin azim ve imanla iş birliği yapması neticesidir; kahraman milletimizin ve güzide ordumuzun kazandığı muvaffakiyetler ve başarılardır.

Efendiler!

Bir millet, bir memleket için yükselme, huzur ve başarı istiyorsak, bunu yalnız bir şahıstan hiçbir vakit istememeliyiz. Herhangi bir şahsın muvaffakiyeti demek, milletin muvaffakiyeti demektir; bir milletin muvaffakiyeti ise, mutlaka bütün milli kuvvetlerin bir istikamette birleşmesiyle mümkündür. Binaenaleyh bilelim ki; eriştiğimiz başarı, milletin kuvvetlerini ve faaliyetlerini birleştirmesinden ileri gelmiştir. Eğer aynı başarı ve zaferleri ileride taçlandırmak istiyorsak, aynı temele dayanalım ve aynı surete yürüyelim; çünkü başarı, ancak ve ancak böyle elde edilebilir.”

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

Bir gün Atatürk’ün yanına çıktım. Atatürk önündeki dosyayla ilgilenirken ben de camdan dışarı bakmaktaydım. Hava şiddetli lodos. O sırada Saray’ın önünde dalgalarla boğuşan bir sandalın aniden devrildiğini gördüm ve telaşla Atatürk’ü uyardım. Atatürk camı açtırarak aşağıdaki nöbetçilere:

“Denizde adam var derhal kurtarın” diye seslendi. Saray harekete geçti. Sandalı devrilen adam uzun uğraşlar sonucu kurtarıldı ve Atatürk’ün doktoru tarafından muayene edildi. Ardından rahatlaması ve temizlenmesi için hamama yollandı, kendisine temiz iç çamaşırları ve elbise verildi. Sıcak kahve içirildi, üzerine de bir kadeh konyak.. Atatürk herhangi olumsuz bir neticeye tedbir alarak adamın geceyi hastanede geçirmesini istedi. Bir yandan kazazede Cerrahpaşa’ya yollanırken, diğer yandan bir polis memuru da durumu karısına haber vermesi için evine gönderildi.

Hastanede durumu iyice düzelen ve artık sapasağlam olan adam ertesi gün tekrar Saray’a getirildi. Atatürk kendisiyle uzun süre sohbet etti. Islanan sigaralarının yerine bir kutu sigara ve 50 lira da para verdirerek onu selametle yolcu etti.

İşte Atatürk’ün insan sevgisi bu kadar yüceydi.

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon