Hürriyet yolundaki faaliyetlerimize kurmay sınıflarında da devam etmeyi kararlaştırmıştık. Harp Akademisi’nin birinci sınıfının yanında ufak bir dershane vardı. Veteriner okullarından teğmen olarak çıkan efendiler, geri kalan tahsillerini burada tamamlarlar, yüzbaşı rütbesiyle orduya katılırlardı. Sayıları bize nazaran çok azdı. İçlerinde aydın fikirli gençler vardı. Dergiyi bu dershanede hazırlıyorduk. Sonra gizlice elden ele dolaştırıyorduk. Faaliyetimiz nasılsa, Mektepler
Nazırı Zülüflü İsmail Paşa tarafından duyulmuştu. Bu zat, Sultan Hamid’in korkunç hafiyelerinden biri idi. Okul Nazırı
Ali Rıza Paşa, saraya çağırılarak tekdir edilmiş, kendisine ağır şeyler söylenmiş. Padişaha sadakatsizlikle itham olunmuştu. Ali Rıza Paşa:
— Yalandır, iftiradır, aslı esası yoktur. Talebe efendilerin sevgili padişahımıza sadakatleri tamdır.
Diyerek ve yemin üstüne yemin ederek yakasını kurtarmıştı Ancak günlerden bir gün, Mustafa Kemal ile beraber
dergiyi çıkaran arkadaşlar, yine Veteriner dershanesine girerek, kapıyı kapamışlar, çalışmaya başlamışlardı. Ben o gün
orada yoktum. Bu sırada durumdan haberdar edilen Ali Rıza Paşa ansızın dershaneye girmiş, arkadaşları cürmümeşhut halinde yakalayıvermişti. Ali Rıza Paşa, belki ideal bir Harp Okulu Müdürü olamazdı. Değerli bir asker de değildi. Fakat şunu itiraf etmek lazımdır ki, namuslu ve vicdanlı bir insandı. Eğer o gün isteseydi, bu arkadaşların istikballerine mâni olabilirdi. El yazısı dergiyi görmemezlikten geldi.
— Neden derslerinizle meşgul olmuyor da, başka şeylerle
uğraşıyorsunuz?
Diye kendilerini azarlamakla beraber hiç bir ceza vermedi. Ben, olayı, bizim üstümüzdeki sınıftaki arkadaşım Pirlepeli Ali Fethi (Okyar) den haber aldım. Fethi ateş püskürüyor, bir eliyle Yıldız Sarayı’nı işaret ederek:
— Hep oradaki adamın başının altından çıkıyor bunlar.
Sarayı başına yıkılmadıkça rahat yok. Elime fırsat geçse, oraya bomba koyarım.
Diyordu. Bahsettiği kimse, Sultan Hamid’di. 23 temmuz 1908 de sarayı değil, fakat onun istibdat idaresi yıkılmış, dokuz ay kadar sonra da 27 nisan 1909 da hal’edilerek muhafaza altında Selânik’e gönderilmişti. Tesadüfe bakın ki, Abdülhamid’i Selânik’e götüren muhafız Fethi Okyar’dan başkası değildi.
Derhal Mustafa Kemal’i bularak, geçmiş olsun dedim. Dergi yayınlama işine artık ara verecektik. Ali Rıza Paşa’dan kurtulmuştuk ama, Zülüflü İsmail Paşa’dan kurtulmamızın imkânı yoktu. Bu adam ocağımıza incir dikerdi.
Cumhuriyet devrinde bir gün, Kadıköy vapurunda Ali Rıza Paşa’ya tesadüf etmiştim. Beni derhal tamdı ve yanıma
geldi. Biraz hoş beşten sonra söz, Harp Akademisi’ndeki tahsil hayatımıza intikal etti. Paşa bu olayı hatırlıyordu.
— Allah’a şükürler olsun, dedi. Tanrı o gün fena bir karar almaktan beni korudu. Türk milleti için de pek hayırlı oldu.
Sonra, Ankara’ya giderek Gazi’yi ziyaret etmeği çok arzuladığını söyleyerek yardımımı istedi. Bize hiç bir fenalığı dokunmamış olan bu ihtiyar ve emekli askerin arzusunu yerine getirdim. Galiba 1933 yılı idi, Ankara’ya geldi. Gazi tarafından kabul edildi ve iltifat gördü.

Ali Fuat Cebesoy – Sınıf Arkadaşım Atatürk – syf:  45-47

— Mustafa Kemal Efendi’yi göreceğim geldi. Beklediğimi
kendisine söyle ve al getir.
Dedi. Büyükannemin parası ile yapılan köşk çok güzeldi.
Bütün aileyi raht rahat alacak kadar da büyüktü. Üç cephesi
denizdi. Boğaz’dan Marmara’ya kadar görüyordu. Ben bu
köşkte uzun yıllar kalamadım. Ordu saflarına katıldıktan sonra İstanbul’dan uzaklaştım.1902 yılı haziran ayı sonlarına doğru bir perşembe günü Mustafa Kemal ile beraber Kuzguncuk’a geldik. Babam evde
yoktu. Mustafa Kemal akşam yemeğini bizde yiyecek, yemekten sonra İstanbul’a dönecekti. Harp Akademisi’nin birinci
sınıfına geçmiş bulunan Pirlepeli Ali Fethi (Okyar) ile randevusu vardı. Biraz istirahatten sonra Boğaz’da gezmeye çıktık. Döndüğümüz zaman babamı evde bulduk. Elini öpen arkadaşımın o da yüzünden gözünden öptü.
— Oğlum, burası senin evin sayılır, ne için sık sık gelmiyor da davet bekliyorsun?
Diye serzenişte bulundu. Birinci katta Boğaz ve Galata rıhtımını kâmilen gören odalardan birinin bu gecelik Mustafa
Kemal’e ayrılması için talimat verdi. Arkadaşım yemekten sonra İstanbul’a dönmek zorunda olduğunu söylediği zaman izin vermedi:
— Katiyen olmaz, yarın Fuat’le beraber dönersiniz. Hem
sizi çok değerli bir erkânı harp mirlivası (tuğreneral) ile tanıştıracağım. Kendisine senden bir kaç defa bahsetmiştim.
Alâka gösterdi ve bu çocuğu ben de görmek isterim, dedi. Yarın bize öğle yemeğine gelecek.
Babam, sonra arkadaşı Osman Nizamî Paşa hakkında bilgi verdi. Paşa, ağırbaşlı, iyi tahsil görmüş bir kurmay subaydı, kumandanlıktan çok kendisini fenne vermiş bir askerdi.
Almanca ve Fransızcayı ana dili gibi bilirdi, edebiyatlarına da
hakkıyle vakıftı. İngilizceyi de hatasız konuşurdu.

— Biraz menfi yaradışlıdır.
Dedi. Babamın bundan neyi kastettiğini anlayamadım.
Yalnız kendisiyle serbestçe konuşmamızı tavsiye etti.
Osman Nizamî Paşa, Meşrutiyet yıllarında Berlin’de büyükelçilik, Balkan Savaşı’nda Sait Halim Paşa Kabinesinde
kısa bir zaman Nafıa Nazırlığı yapmıştır.
Ertesi günü öğleden evvel, Osman Nizamî Paşa ile tanıştık. Daha doğrusu Mustafa Kemal tanştı. Babamın bu eski
arkadaşım ben bir kaç defa görmüştüm.Paşa, konuşmaktan
çok dinlemeyi seven bir zattı. Fakat o gün, temkinli olmakla
beraber çenesi biraz da olsa açılmıştı. Ancak ihtiyatı elden bırakmamaya gayret ediyordu. Konuşmaların ruhu memleketin
fenaya doğru gitmekte olan durumu idi. Osman Nizamî Paşa’-
ya göre; Sultan Hamid, vehimli ve idarei maslahatçı bir hükümdardı. İstibdat idaresinin değişeceğine, hattâ yumuşayacağma dair onda hiç bir belirti yoktu. Mustafa Kemal, Paşa’nın gelecek hakkındaki sözlerini
hayretle ve irkilerek dinliyordu. Paşa:
istibdat idaresi bir gün elbette yıkılacaktır. Fakat
onun yerine Batılı mânada bir idare gelip memleketi her bakımdan acaba kalkındıracak mıdır? Ben buna inanmıyorum.
Dedi, Mustafa Kemal’in hayreti bir kat daha arttı. Paşa,
Sultan Hamid’in adamlarından biri olamaz mı idi? Acaba genç
Harbiyeli’nin ağzını mı arıyordu? Bununla beraber Mustafa
Kemal şu cevabı verdi:
— Paşa hazretleri, Garplı mânadaki idareler de zamanla
gelişmişlerdir. Bugün uyur gibi görünen milletimizin çok kabiliyeti ve cevheri vardır. Fakat bir inkılâp vukuunda bugün
işbaşında olanlar, yerlerini muhafaza etmeye kalkarlarsa, o vakit buyurduğunuzu kabul etmek lâzım gelir. Yeni nesiller
içerisinde her hususta itimada lâyık insanlar çıkacaktır. Osman Nizamî Paşa buna cevap vermedi. Yüzünden de
tasvip edip etmediğini anlamak mümkün değildi. Yemeğe oturduk. Bu konuşma bir daha açılmadı. Yalnız Mustafa Kemal’e bazı sorular sordu, arkadaşımın verdiği cevapları yakın bir ilgi ve dikkatle dinledi.
Aynı günün akşamı, Harp Okulu’na dönmek üzere olduğumuz için, taşlıkta Boğazın serin rüzgârlariyle günün sıcağını
azaltmaya çalışan iki arkadaş, Generalin müsaadelerini almak üzere yanlarına gittiğimiz zaman Osman Nizamî Paşa şu sözleri söylemişti:
— Mustafa Kemal Efendi oğlum, görüyorum ki, İsmail Fazıl Paşa seni takdir etmek hususunda yanılmamış. Şimdi
ben de onunla hemfikirim. Sen, bizler gibi yalnız erkânı harp zabiti olarak normal bir hayata atılmıyacaksm. Keskin zekân
ve yüksek kabiliyetin memleketin geleceği üzerinde müessir olacaktır. Bu sözlerimi bir kompliman olarak alma. Sende memleketin başına gelen büyük adamların daha gençliklerinde gösterdikleri müstesna kabiliyet ve zekâ emareleri görmekteyim. înşalah yanılmamış olurum. Esasen mahcup olan arkadaşım, bu medih karşısında başını önüne eğdi.
—Paşa, hazretleri, aslâ lâyık olmadığım iltifatı gösterdiniz.
Diye teşekkür etti. Paşa’nm uzattığı eli saygı ile öptü.

Ali Fuat Cebesoy – Sınıf Arkadaşım Atatürk – syf:  34-37