Yeni Türk alfabesinin ilk şekillerini kendisine götürdüğüm zaman , komisyonun en az beş yıllık bir geçiş dönemi düşündüğünü söylemiştim. Gazeteler önce birer sütunlarını yeni harflerle yayınlayacaklar, yavaş yavaş bu sütün sayısı artacak, nihayet bütün gazeteler yeni harflerle çıkacaktı. Okullar için de buna benzer aşamalı bir geçiş yöntemi düşünmüştük.

Dikkatle dinledikten sonra bir daha sordu:

-Demek beş yıl düşündünüz?

-Evet!

-Üç ay! dedi.

-Dona kaldım: Üç ay! Üç ay içinde bütün ülkede yayın Lâtin harfleriyle  yapılacaktı. Ekledi:

-Ya üç ayda uygulayabiliriz, ya da hiç uygulayamayız. Sizin gazetelerde Arap harflerine bırakacağınız sütunlar yok mu, onların sayısı bire de inse herkes yalnız o sütunu okur ve beş yıl sonra , tıpkı yarın başlar gibi başlamaya mecbur oluruz. Hele arada bir buhran, bir savaş çıkarsa attığımız adımları da geri alırız.

Falih Rıfkı Atay

Arıburnu; Atatürk, Anekdotlar-Anılar, s. 192.

1937 yılının yaz aylarından biriydi. Doğrudan doğruya kendi kontrolümde bir gazete “Makedonya” adlı bir eserim tefrika ediliyordu. Bir akşamüstü Başyaver Celal( Üner) Bey beni telefona aradı. Dolmabahçe Sarayı’na davet edildim.

Saraya gidince de, hemen hiç bekletilmeden, üst kata çıkarıldım. Bir kapı açıldı, kendimi Büyük Adam’ın karşısında buldum. Saygılarımı bildirince beni bir iki nezaket cümlesi ile okşadı. Sonra:

“Yazını okuyorum” dedi. “Hürriyetin ilân edildiği zaman küçük bir çocuk olman lazım. Fakat kutlarım, o günleri iyi canlandırıyorsun. Yalnız Abdülhamid’i hiç sevmediğin belli.”

Biraz durdu. Elindeki renkli kalemi, önünde açık duran kalın ciltli bir Fransızca kitaba dikine vurarak düşünür gibi oldu. Ben susuyordum. Bu hal bir iki dakika devam etti. Sonra birdenbire şu sözler çıktı ağzından:

“Sevme Abdülhamid’i, yine de sevme! Fakat sakın anısına hakaret edeyim deme. Senin kuşağın biraz daha ölçülü kararlar vermeye alışmalı.

Bak çocuk! Kişisel kanımı kısaca söyleyeyim: Tecrübe göstermiştir ki, toprakları üstünde yaşayan insanların çoğunun durumu kuşkulu ve sınırları yalnız düşmanlarla çevrili büyük bir devlette, Abdülhamid’in yönetimi büyük hoşgörüdür. Hele bu yönetim on dokuzuncu yüzyılın sonlarında uygulanmış olursa…”

Bunun üzerine ayrılmama müsaade buyurmuşlardı. Saygılarımı tekrarlayarak huzurundan uzaklaştım. Her şeye rağmen onun Abdülhamid’le ilgili bu yorumu büyüklüğünün bir kez daha ispatıydı.

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

Yeni Türk Alfabesi’nin ilk şekillerini kendisine götürdüğüm zaman, komisyonun, en aşağı beş senelik bir geçiş devresi düşündüğünü söylemiştim. Gazeteler evvelâ birer sütunlarını yeni harflerle hasredecekler, yavaş yavaş bu sütun sayısı artacak, nihayet bütün gazeteler yeni harflerle çıkacaktı. Mektepler için de, bu ve benzeri dereceli usuller düşünmüştük. Dikkatlice dinledikten sonra, bir daha sordu:

“Demek beş sene düşündünüz?”

“Evet”

“Üç ay!” dedi.

Donakaldım; üç ay! Üç ay içinde, bütün memleket neşriyatı Lâtin harfleriyle değişecekti. İlave etti:

“Ya üç ayda tatbik ederiz, yahut hiç tatbik edemeyiz. Sizin Arap harflerine bırakacağınız sütunlar yok mu, onların adedi bire de inse, herkes yalnız o sütunu okur ve beş sene sonra, tıpkı yarın başlar gibi, başlamaya mecbur oluruz. Hele arada bir buhran, bir harp çıkarsa, attığım adımları da toptan geri alırız.”

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon