Bu muharebe içinde, mermilerin üzerimizden geçtiği günlerden bir gün, Atatürk beni çadırlarına emrettiler. Çadıra koştum, Atatürk ayakta ve masada açılmış harita başında çok gergin ve sinirli idi. Çadıra girer girmez, bana hemen Fevzi Paşa’yı çağırmamı emrettiler. “Baş üzerine Paşam” diyerek çıktım, atıma atlıyarak Fevzi Paşa’nın çadırına nefes nefese geldim ve hemen içeri daldım. İçeri girince bir de baktım ki, Fevzi Paşa arkaları kapıya, yüzleri kıbleye dönük, diz çökmüş vaziyette kendilerinden geçmişler ve vecd içinde yüksek sesle Kuran-ı Kerim okuyorlardı. Kendilerinden o kadar geçmişlerdi ki, arkaları da kapıya dönük olduğundan benim içeri girdiğimi görmediler ve duymadılar bile.

Ben hiç ses çıkarmadan ağzımı elimle tutarak geri geri yavaşça çadırdan çıkıp, atıma atlayıp Ata’ya yıldırım gibi geri geldim. Geldim ama, attan inerken aklım başıma gelmişti. Ata’ya ne diyecektim. Emrine ne cevap verecektim. Fakat bunları düşünmeye bile zaman yoktu. Hemen Ata’nın çadırına daldım. Çadıra girdiğimde Ata hâlâ ayakta ve açık harp krokisi önünde idi. Girer girmez “Nerde Fevzi Paşa” diye gürledi. “Paşam” dedim “Fevzi Paşa’nın çadırına girdiğimde, Fevzi Paşa Kuran-ı Kerim okuyorlardı. Beni görmediler, ben de hiçbir şey söylemeden geldim. Emrederseniz tekrar gidip emrinizi bildireyim” dedim.

Atatürk şöyle bir durdu, “Bırak Paşa Kuran’ını okusun. Allah’ın izni ile biz düşmanı yeneceğiz. Rahatsız etmeyelim Paşamızı” buyurdular.

1921
Muzaffer Kılıç’tan
Atatürk’ten Hiç Yayınlanmamış Anılar, Yurdakul Yurdakul

Böyle bir günde Ali Fuat Paşa bana, “Mustafa Kemal Paşa ve kumandanlar batı cephesini görmek amacıyla Eskişehir’e gelecekler. Araziyi görmek ve tanımak için Eskişehir’den cephelere kadar belki atlarla, belki de trenle gitmek isterler. Her ikisini de hazırlattırınız” emrini verdiler.

Hemen birliklerden 20 at seçtik. Diğer taraftan, uzun, kalın bacalı altı tekerlekli eski model lokomotife de iki küçük yolcu vagonu bağlatarak hazır hale getirdik. O zamanlar lokomotifler odunla çalışırdı. Etraftan emin ettiğimiz kuru odunlarla lokomotifin odun stokunu da tamamladık.

Birkaç gün sonra Atatürk, Fevzi Paşa (Çakmak), İsmet (İnönü, o zaman albaydı) ve yaverleri Eskişehir’e geldiler. Her an Yunanlıların büyük bir taaruzu söz konusu idi. Bu nedenle zaman çok kıymetli idi.

Atatürk ve beraberindeki komutanlar Eskişehir’e gelir gelmez Ali Fuat Paşa Atatürk’e, “Paşam cepheye gitmek için hem at, hem de tren hazırlattım. Hangisi ile gitmeyi arzu edersiniz” dediler.

Atatürk, hem cepheyi ve araziyi görmek, hem de kısa zamanda ateş bölgelerinden uzaklaşmak zorunluluğunda idi.

Birkaç saniye durakladı ve “Atla gideriz, trenle döneriz” dediler.

“Atla giderken de bütün araziyi görüp tanır, değerlendiririz” dediler. Bu karar fevkalade yerinde bir karardı. Çünkü hem bütün birlikler ve arazi görülecek, hem de en erken bir şekilde tehlikeli bölgelerinden uzaklaşılmış olacaktı.

Biz atlara binerken, trenin de bizleri almak için cepheye hareket edildi. (27 Ağustos 1920)

Halil Nuri Yurdakul’dan

Atatürk’ten Hiç Yayınlanmamış Anılar, Yurdakul Yurdakul

Taaruz kararı, en müsait zamanda, Sakarya muzafferiyetini (zaferini) takiben verilmişti. Taaruzun icrasından birkaç hafta evvel cepheye gidildi. Gazi Paşa hazretleri vaziyeti yerinde inceledikten sonra yakında bir taaruza geçilecekmiş gibi hazırlık yapılmasını emrettiler. Birkaç gün cephede kaldıktan sonra tekrar döndük. Maksat, taaruz söylentilerini bertaraf etmek ve etrafa, ancak bir teftiş seyahati icra edildiği, hissini vermekti. Nihayet bir gece (23 Ağustos) Gazi Paşa Ankara’yı sessizce terk etti. İkametgâhımız Çankaya olduğu için şehre uğramaksızın Konya yolu takip edilebilirdi. Müfarekatımızdan (ayrılığımızdan) evvel paşanın ikametgâhında kalanlara suret-i mahsusada (özel bir şekilde) emir verildi.

“Hareketimiz ifşa edilmeyecekti.” Ve bir iki gün zarfında köşke gelenler olursa, Gazi Paşa’nın rahatsızlığı ileri sürülerek kimse ile görüşmesi mümkün olmadığı anlatılacaktı. Bu suretle birkaç gün kazanmak istiyorduk.

Ertesi gün, öğle üzeri otomobillerle Konya’ya vasıl olduk (ulaştık). Paşa’nın Ankara’dan hareket ettiğinden haberdar olmadıkları için, ansızın gelişimiz Konyalıları hayrete düşürdü. İki gün Konya’da kaldıktan sonra, Garp (Batı) Cephesi Karargâhı’nın bulunduğu Akşehir’e gittik.

Akşehir’de Kumandanların İçtiması

Akşehir’de bir kumandanlar içtiması yapıldı. Taaruzun nasıl gerçekleştirileceği bu önemli içtimada kararlaştırıldıktan sonra gereken araç gereçler alınarak Garp Cephesi Karargâhı Akşehir-Şuhut’tan nahiye (bölge) merkezine nakledildi. Burada karargâh düşman uçaklarının izlenmesine açık bir vaziyette olduğu için Kocatepe ile Şuhut arasındaki vadiye çadırlar kuruldu. Fevzi ve İsmet Paşaların karargâhları da sık ağaçlarla kaplı ve her iki tarafı da yalçın tepelerle çevrilmiş vadinin içinde idi.

Bu sırada Anadolu Ajansı Çankaya’da yabancı sefirler ve devlet ricali (devlet görevlileri) şerefine düzenlenen bir çay ziyafetinden bahsetmekteydi. Bu haber esasında maksatlı olarak Gazi Paşa’nın Ankara’da bulunduğu hissini vermek için ifşa edilmişti. Nitekim İstanbul gazetelerine de telgraflarla verildi. Ve kimse de zerre kadar şüphe etmedi.

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

Türk Milliyetçilerinin Kalemiyle Atatürk, s.16.

Türk Milliyetçilerinin Kalemiyle Atatürk, 1961