Bugün Doğuda, gerçek bir devlet adamı olduğunu ispat eden Mustafa Kemal’in yönetiminde, en sıcak bir yakınlıkla karşıladığımız bir ulusal kalkınma, inşa ve teşkilâtlanma hareketi göze çarpmaktadır.

Belleten Dergisi, 1956, sayı 80

1918, Milli Mücadele Hatıraları, Ali Fuat Cebesoy

Yüzyıllardır inleyip duran, fakat zorbaların, aldatıcıların, cahillerin çıkardıkları engeller yüzünden yürekleri paralayan sesini ulusun kulağına duyuramayan zavallı yurt bugün diyor ki: “Can kulağınızı, yanmış, yıkılmış bağrında en derin acıları duymuş olan ananızın içten gelen seslenişine artık hep açık bulundurunuz. Baylar, Asya’da, Afrika’da, Avrupa’da hüküm sürmek gücünü ve yeteneğini göstermiş olan atalarımızın bu sesi vaktinde duymalarına engel olunmasaydı, Türk toplumu, Türk ülküsü, Türk çıkarları korunup verimli bir biçimde gelişeceği yerde bize bugünkü yıkıntı mı miras kalırdı? Baylar, yurdumuz artık bayındırlık istiyor, varlık ve refah istiyor. Bilim ve beceri, yüksek düzeyde uygarlık, özgür düşünce ve özgür anlayış istiyor. Şeref, namus, bağımsızlık, gerçek varlık, yurdun bu isteklerini tümüyle ve olanca hızıyla yerine getirmek için köklü ve ciddi bir çalışma istiyor.

Ağustos 1924, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Gerektiğinde yurt için bir birey gibi bir tek karar ve kararlılıkla çalışmasını bilen bir ulus, elbette, büyük bir geleceğe hak kazanan ve aday olan bir ulustur.

1927

Yurt toprağı! Sana her şey feda olsun. Kutlu olan sensin. Hiç birimiz senin için canımızı esirgemeyiz. Fakat sen de Türk ulusunu sonsuza dek yaşatmak için verimli kalacaksın. Türk toprağı, sen, seni seven Türk ulusunun mezarı değilsin. Türk ulusu için yaratıcılığını göster.

1930, Atatürk’ten Hatıralar, Afet İnan, 

“Anadolu insana, bir boşluk, bir çöl gibi görünüyor. Öyle görünür Anadolu. Zaten yaptığımız işin zevki de işte burada. Bu çölden bir hayat çıkarmak bu çözülmeden bir örgüt yaratmak gerekiyor. Kaldı ki, görünürdeki boşluğa bakmayın; boş görünen o alan doludur. Çöl sanılan alanda saklı ve güçlü bir varlık bulunuyor. O, ulustur; O Türk ulusudur. Eksik olan şey örgütlenmedir. İşte biz onun üzerindeyiz.

Ankara’nın İlk Günleri, Yunus Nadi

Mart 1921, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt I

Baylar, dış siyasetimizde başka bir devletin haklarına el uzatma yoktur. Ancak hakkımızı, ülkemizi, namusumuzu savunuyoruz ve savunacağız.

Aralık 1921, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt I

Türkler bütün uygar ulusların dostudur.

Şubat 1924, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt I

Baylar, Cumhuriyet’in dış siyasetinin yönü, dürüstlük ve içtenlikle barışın ve antlaşmaların korunması doğrultusundadır. İlişkileri genişletme, haklara karşılıklı olarak saygı gösterme ve saygı biçiminde karşılıklı tuttuğumuz yoldur.

***

Barış yolunda nereden bir çağrı geldiyse, Türkiye onu candan karşıladı ve yardımlarını esirgemedi.

Mart 1924, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt I

***

Dış siyasetin en çok ilgili bulunduğu ve dayandığı temel devletin iç örgütüdür. Dış siyasetin iç örgütle uyum içinde olması gerekir.

Nisan 1920, Nutuk

Baylar, yurttaşlarımızdan, dindaşlarımızdan, hemşehrilerimizden her birini kendi düşüncesinde yüksek bir ülkü besleyebilir; özgürdür, özerktir. Buna kimse karışmaz. Fakat Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin hükümetinin saptanmış, olumlu, belirgin bir siyaseti vardır. O da, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin, belirli ulusal sınırlar içinde varlığını ve bağımsızlığını sağlamaya yöneliktir. Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Hükümeti temsil ettiği ulus adına çok alçak gönüllüdür; ve düşten tamamiyle uzaktır, tamamiyle gerçekçidir. Bundan ötürü yasaları yalnız bu bakımdan ve bu gerçek çerçevesi içinde kalarak saptar. Engin yüksek, fakat hayal ürünü olan ve uygulama değeri bulunmayan birtakım duyguların ardından koşarak yasa yapmaz. Böyle bir yasa varsa uygulayamaz.

***

Baylar, bu noktada düşündüklerimi tamamlamak için derim ki: Büyük düşler ardında koşan, yapamayacağımız şeyleri yapar görünen düzmeci insanlardan değiliz. Baylar, büyük ve hayal ürünü şeyleri yapmadan yapmış gibi görünmek yüzünden bütün dünyanın düşmanlığım, kin ve garezini bu ülkenin ve bu ulusun üzerine çektik. Biz İslamcılık yapmadık. Belki yapıyoruz, yapacağız dedik. Düşmanlar da yaptırmamak için bir an önce öldürelim dediler. Turancılık yapmadık yaparız, yapıyoruz dedik, yapacağız dedik ve gene öldürelim dediler. Bütün sorun budur. Baylar, bütün dünyaya korku ve kaygı veren kavramlar üzerinde durarak düşmanlarımızın sayısını ve üzerimizdeki baskılarını artırmaktansa doğal sınıra, hakkımız olan sınıra çekilelim. Değer ve yeteneklerimizi olduğundan üstün görmeyelim. Bundan ötürü, demek ki baylar, biz yaşamak ve bağımsızlık isteyen bir ulusuz, ve yalnız ve ancak bunun için yaşamımızı gözden çıkarmakta çekinmeyiz.

Aralık 1921, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt I

Ulusun ve ülkenin çıkarları gerektirirse, insanlığı oluşturan ulusların her biriyle uygarlık gereklerinden olan dostluğa ve siyaset alanındaki ilişkilere büyük bir titizlikle değer veririm. Ancak benim ulusumu kul köle etmek isteyen herhangi bir ulusun bu isteğinden vazgeçinceye kadar acımasız bir düşmanı olurum. Dünyada denge diye bir şey vardır. Biz onun dışında değiliz. Doğu’da büyük bir devletle ya da Batı’da birkaç devletle ilişki kurarak, anlaşmalar, bağlaşmalar yaparak denge alanında yerimizi saptamak düşüncesi akla gelebilir. Ne Doğu’ya, ne Batı’ya önem vermeyerek yalnız kendi varlığımıza dayanmakla yetinilebilir mi sorusu da akla gelmiyor değil. Doğrusu, şu anda güvenilebilir siyaset yalnız kendi varlığımıza
dayanmaktır. Başkalarına güvenle gönül bağlayamayız. Ancak bu demek değildir ki yarın meydana gelecek gelişmeler karşısında herhangi bir tarafa daha çok yaklaşmak olanaksızdır ve yerinde değildir.

Ocak 1923, Atatürk’ün İzmit Basın Toplantısı

Dış siyaset bir topluluğun iç örgütüyle sıkı sıkıya ilgilidir. Çünkü iç örgüte dayanmayan dış siyasetler her zaman olumsuz sonuçlarla karşılaşırlar. Bir toplumun iç örgütü ne denli güçlü ve sağlam olursa dış siyaseti de o ölçüde güçlü ve sağlam olur.

Mart 1923, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Biz Türküz; tam anlamıyla Türküz; işte o kadar. Bize iyi müslüman olmak yeter. Asya için de, Avrupa için de bizim izlediğimiz kural aynıdır. Dostlar edinmek; tam bağımsızlığımızı korumak; her şeyi Türk çıkarları yönünden irdelemek. Bu gerçekçi bir görüştür. Osmanlı İmparatorluğu’nu yok eden ideolojiye bir tepkidir.

Berthe Gaulis, Angora – Constantinople – Londres 

Mart 1923, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Ulusumuz, ulusallığının bilincine varmamasının çok acı cezalarını gördü. Osmanlı İmparatorluğundaki çeşitli uluslar hep ulusallık inancına sarılarak ulusallık ülküsünün gücüyle kendilerini kurtardılar. Biz ne olduğumuzu, sopa ile aralarında  kovulunca anladık. Gücümüz zayıfladığı anda bize hiç değer vermediler, bizi aşağıladılar. Anladık ki suçumuz kendimizi unutmazlığımızmış. Dünyanın bize saygı göstermesini istiyorsak, önce bizim kendi benliğimize ve ulusallığımıza bu saygıyı duygu, düşünce ve eylem yoluyla bütün davranışlarımızda gösterelim. Bilelim ki, ulusal benliğini bulamayan uluslar başka ulusların avı olur. Ulusal varlığımıza düşman olanlarla dost olmayalım. Böylelerine karşı bir Türk şairinin dediği gibi (karşı duvardaki levhaya işaret ederek): “Türküm ve düşmanım sana kalsam da bir kişi ” diyelim. Düşmanlarımıza bu gerçeği belirttiğimiz gün, düşüncelerimize, ülkülerimize, geleceğimize yan bakan her kişiyi bir düşman saydığımız gün, ulusal benliğimize uzanacak her eli kırdığımız, ulusun önüne dikilecek her engeli hemen devirdiğimiz gün gerçek kurtuluşa erişmiş olacağız.

Mart 1923, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Ocak 1924, Vakit Gazetesi

Siyasal başkentimiz Anadolu’nun ortasında kalacaktır. Batı’nın ve Doğu’nun temsilcileri bizimle bu başkentte ilişki kuracaklardır. Bu başkentte her türlü diplomatik sorunlar görüşülecektir. Bu başkentte yurdun iç ve dış politikası yönetilecektir. Bu başkentte ulusun bağrından doğan hükûmet çalışacaktır.

Berthe G. Gaulis, Angora – Constantinople – Londres

Başkent her türlü saldırıya karşı yerinden kıpırdamayacak (oynamayacak), güç ve dinginliğini koruyabilecek bir yerde olmalı. Hükümet merkezi öyle bir yerde olmalı ki, hükümet gözünü ülkenin bütün çevrelerine eşit biçimde çevirebilsin. Ülkenin bir kenarına çekildiğimiz zaman yurdun bizden uzak kalan, bayındır olmayan yerlerini unutuyoruz. Biliyorsunuz ki, Anadolu bugün baştan başa yıkıntı halindedir. Kasaba ve kent denen yerler de öyledir. Niçin öyledir? Çünkü İstanbul’u hükümet merkezi yapmışız ve kendimizi yalnız onun çekiciliğine kaptırmışız. Ankara pekala merkez olabilir. Zaten olaylar da orasını merkez yapmıştır.

Atatürk’ün İzmit Basın Toplantısı

Ekim 1921, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Türkiye’nin bugünkü savaşının yalnız Türkiye’nin savaşı olmadığını bütün arkadaşlarımız belirtmişseler de, bunu bir kez daha vurgulamak gereğini duyuyorum. Türkiye’nin bugünkü savaşı yalnız kendi ad ve hesabına olsaydı, belki daha kısa, daha az kanlı olur, daha çabuk bitebilirdi. Türkiye kesin kararlılık içinde önemli bir çaba sarfediyor. Çünkü savunduğu, bütün zulüm gören ulusların, bütün Doğu’nun davasıdır ve bunu sona erdirinceye kadar Türkiye, kendisiyle beraber olar olan Doğu uluslarının kendisiyle beraber yürüyeceğinden emindir. Türkiye bugüne kadar çıkmış tarih kitaplarının gerektirdiklerini değil, tarihin gerçek gereklerini izleyecektir. Gerçekte, eldeki tarih kitaplarındaki olaylar, ulusların düşüncelerindeki, davranış ve isteklerindeki gerçeği yansıtamamaktadır.

Temmuz 1922, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Bir sabah Mısır Büyükelçisi’ne, Çankaya sırtlarından doğmakta olan güneşi göstererek söyledikleri:

Doğudan şimdi doğacak olan güneşe bakınız! Bugün, günün ağardığını nasıl görüyorsam, uzaktan, bütün doğu milletlerinin de uyanışını öyle görüyorum. Bağımsızlık ve özgürlüğüne kavuşacak daha çok kardeş millet vardır. Onların yeniden doğuşları, şüphesiz ki ilerlemeye ve refaha yönelmiş olarak gerçekleşecektir. Bu milletler, bütün güçlüklere ve bütün engellere rağmen, bunları yenecekler ve kendilerini bekleyen geleceğe ulaşacaklardır. Sömürgecilik ve emperyalizm yeryüzünden yok olacak ve yerlerini, milletler arasında hiçbir renk, din ve ırk farkı gözetmeyen yeni bir uyum ve işbirliği çağı alacaktır.

Mart 1933 (Dünya gazetesi, 20 Aralık 1954)

Eylül 1919, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt I

Şükretmeliyiz ki, bazı durumlar değerli ulusumuzun gözünü açmasına, uyanmasına yol açtı. Yer yer ulusumuzun bireyleri, birbirini aramaya, bulmaya başladı. Bunun sonucu olarak örgütlenme oluştu.

***

Ulusumuz daha örgütlenme düşüncesini kafasına sokamamıştır. Çok kez bunu hükümete bırakır. Bu, ulusumuzun öteden beri edinmiş olduğu bir huydur. Büyüklere saygı iyi bir huydur. Fakat, zaman, olaylar ve deneyler göstermiştir ki, duygu ve düşünce bakımından ulusun kendisi etkin olmalıdır. Bunu, her ne biçimde ve nitelikte olursa olsun, başkalarına bırakmamak gerekir.

***

Bu örgüt henüz bir biçimden başka bir şey değildir. Bugün, yarın buna bir geometri şekli gibi bakamayız. Buna bir ruh vermek gerekir; bunun için de ulusumuzun her bireyinin düşünme yeteneklerini geliştirmek, toplumun yazgısına yönelik saldırılardan korunmak için hep birlikte örgütlenmeye gitmek gerekir.

Aralık 1919, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

İzmir faciasından sonra idi ki, ulusumuzun duyguları ve düşüncesinden yana bir uyanma oldu; ve derin bir uçuruma sürüklendiğini anladı. Ve bunun ardından haklarını kendisi savunmaya karar verdi. Bunu yapabilmek için, işin gereği, bir biçim bulmak, organik bir bütün sağlamak gerekirdi. Zaten her yanda örgütlenme başlamıştı. Fakat önce Erzurum ve sonra Sivas kongrelerinde genel birliğimiz meydana geldi.

Aralık 1920, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

***

Vatanseverliğe olan olan ciddilik ve bağlılığı dolayısıyla, vatandaşlarının birbirinden çok ayrı olan ilgilerini kaynaştırabildi. Ve yakın bir gelecekte, doğu siyasetinde hâkim olacak Türk demokratik kudretinin temellerini attı.

Tek Adam, 1964, Cilt. II