Hükümetin düşüncesi, ülkenin düşüncesini temsil etmelidir. Hükümet, ülkenin düşüncesini anlayabilmek için bu düşüncenin ortaya çıkmasına elverişli durum yaratan araçlara sahip olmalıdır. Gerçi hükümet, seçim zamanlarında milletin düşüncelerinin farkında olur; seçilen meclisler de milletin düşüncesini temsil ederler. Ancak seçim zamanlarında milletin açıkça gösterdiği düşünceler, değişmeden kalmaz. Bu sebeple, meclislerin bu düşünceleri temsil edebilmesi çok zaman devam etmez. Kamuoyu milletin içinden taşan bir çeşitli düşünceler denizidir. O denizde çeşitli cereyanlar, çeşitli tartışma dalgalan yaratır. Kamuoyu, ruhsal bir dünyadır. Orada cereyan eden düşünce mücadelesi, dikkatli gözlerden gizli kalmaz.

Eski demokrasilerde bu düşünce mücadelesi bütün vatandaşlann, her gün bir arada toplanarak yaptıklan toplantılarda ortaya çıkıyordu. Bugün vatandaşlann sayıca çokluğu ve medeni hayatın vatandaşlara yüklediği günlük işler, onlann maddeten ve her gün bir arada toplanmalanna olanak bırakmamıştır. Bu sebeple kamuoyu ideal bir dünya olmuştur ki, bu dünyadatoplumun tümüne ait işlerin eleştirisi şu özellikleri gösterir.

a. Eleştiri ve tartışma tamamen hürdür. Bu hürriyet, herkes tarafından, hiç kimsenin etkisi olmadan, kendi kendine kullanılır. Hükümeti ve Meclisi dikkatli bulunduran eleştiri hürriyetidir.

b. Kamuoyunun eleştiri hürriyeti, başlıca birçok yayın ile olur. Yayıncılık, kötüye kullanıma engel olur ve hükümeti, araçlann görevlerini doğru yapmaya zorunlu kılar. Yayıncılık en etkili kontrol araçlanndandır. Bu noktada “eleştirinin kolay ve ancak yapmanın, güç olduğu gerçeğinin unutulmaması gerekir. ” Onun için:

c. Toplumun tümünün iyiliği fikri, her türlü eleştirilere ve tartışmalara her zaman egemen ve esas tutulmalıdır. Kayrılan düşünceler, toplumun tümünün iyiliği adına ortaya atılmalıdır. Bu düşünce, hareket noktası olunca eleştiri ve tartışma devletin de iyiliği adına yapılmış ve vatandaşların sosyal ve siyasi eğitimlerini yükseltmeye hizmet etmiş olur.

d. Toplumun tümüne ait işleri eleştiri hürriyeti, hükümet ile millet arasında bir anlaşma ortamı meydana getirir. Hükümet yayıncılık aracılığıyla kamuoyunu anlar ve gerektiğinde gerekli olan belgelerle onu aydınlatır. Hükümetin milleti ve milletin hükümeti anlaması bunların tek beden olmalarını ve kalmalannı sağlar.

Medeni Bilgiler, S. 91-92

Hastalığı oldukça ilerlemiş olduğu halde; Türk ve bilhassa dünya gündemini takip ediyor, yorum ve önerilerde bulunuyor, gerekli görüldüğü tüm durumlarda zekâsı ve fikirlerini düşünmeden işe koşuyordu. Ben bir gün, bizim önümüzde bazı siyasi sorunlara değinip Romanya’da yapılan hükümet değişmesinden söz ederken, bir patriğin işbaşına gelmiş olmasından hayret duyduğumu söyledim. Bundan hareketle, II. Dünya Savaşı’nın da yaklaşmakta olduğunu hatırlatarak dedi ki:

“Bir savaş çıktığı takdirde, kanımca yansız kalmalıyız. O zaman birçok fırtınalar kopacak. Devlet gemisini gayet ustaca yöneterek işin içinden sıyrılmaya çalışılmalıdır.” dedi.

Yıllar sonra patlar veren söz konusu savaş ve bu savaş karşısındaki tedbirimiz düşünüldüğünde; öyle bir durumda bile öngörüsünün ne kadar kuvvetli ve stratejik kararlardaki yetkinliğini bir kez daha takdir etmek kaçınılmaz bir vazifedir.

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

01.11.1928

Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt I, TBMM 3. Dönem 2. Yılı Açılış Konuşması

Devleti’nin başkentini bir kanunla tespit etmek gerekiyordu. Bütün düşünceler, Yeni Türkiye’nin başkenti Anadolu’da ve Ankara şehri olarak seçme lüzumunda birleşiyordu.

Bu seçimde, coğrafî durum ve askerî strateji en büyük önemi taşıyordu. Devletin başkentini bir an önce tespit ederek, içten ve dıştan gelen kararsızlıklara bir son vermek şarttı.

Gerçekten de, bilindiği üzere, başkentin İstanbul olarak kalacağı veya Ankara olacağı konusunda öteden beri içeride ve dışarıda kararsızlıklar görülüyor, basında demeçlere ve tartışmalara rastlanıyordu. Bu arada İstanbul’un yeni milletvekillerinden bazıları, Refet Paşa başta olmak üzere, İstanbul’un hükûmet merkezi olarak kalması gereğini bazı örneklere dayanarak ispat etmeye çalışıyorlardı.

Ankara’nın gerek iklim, gerek ulaştırma araçları ve gelişme kabiliyet ve istidadı ve gerekse mevcut tesisler ve kuruluşlar bakımından hiç de uygun ve elverişli olmadığını söylüyorlar; İstanbul’un «payitaht» olması lâzımdır ve mutlaka olacaktır, diyorlardı. Bu ifadeye dikkat edilirse, bizim «başkent» deyimiyle kastettiğimiz anlam ile, bu ifadelerdeki «payitaht» deyimini kullananların görüşleri arasında bir fark bulmamak mümkün değildir.

Bundan dolayı, bu konuda zaten kesinleşmiş bulunan kararımızı resmen ve kanunî yoldan ilân ettirerek, «payitaht» sözünün de yeni Türkiye Devleti’nde kullanılmasına gerek kalmadığını göstermek lâzım, geldi. Dışişleri bakanı İsmet Paşa, 9 Ekim 1923 tarihli tek maddelik bir kanun tasarısını Meclis’e teklif etti.

Altında daha on dört kadar zatın imzası bulunan bu kanun teklifi, 13 Ekim 1923 tarihinde uzun görüşme ve tartışmalardan sonra çok büyük bir çoğunlukla kabul edildi. Kabul edilen kanun maddesi şudur: «Türkiye Devleti’nin başkenti Ankara şehridir.»

Nutuk, Mustafa Kemal Atatürk

Şubat 1923, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Nisan 1920, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Çağdaş anlamda ilerleme, ulusların uygarlıkla ilgili ihtiyaçlarının genişletilmesini, çoğaltılma ve aydınlatılmasını ve bu ihtiyaçlara uygun yurttaşlık haklarının var olmasını gerektirir. Her devletin bağlı bulunduğu toplumun uygarlık derecesiyle orantılı, yasaları vardır. Dünyada bulunan bütün uygar devletlerin “medeni kanunları” (yurttaşlık yasaları) birbirine pek yakındır. Bizim ulusumuz ve hükümetimiz adalet görüşü ve anlayışı bakımından hiçbir uygar ulustan aşağı değildir. Belki tarih bu konuda ileri olduğumuza tanıklık eder. Bundan ötürü, bizim de yasalarımız bütün uygar devletlerin bütün yasalarına uygun olmaz. Uğraşmalarımızın yönelik olduğu tam bağımsızlık kavramı içinde adaletin bağımsızlığının da bulunması doğaldır. Bundan ötürü, her bağımsız devletin elinden alınamaz hakkı olan adalet dağıtımına kimsenin karışmasına müsaade edemeyiz.

Mart 1922, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt I

***

Bugün İstanbul zorla işgal edilerek Osmanlı Devleti’nin yedi yüz yıllık varlık ve egemenliğine son verildi. Yani, Türk ulusu uygarlık yeteneğini, yaşama ve bağımsızlık hakkını ve bütün geleceğini savunmaya çağrıldı. İnsanlık dünyasının beğenisi, İslamlık dünyasının kurtuluş dileklerinin gerçekleşmesi,  yüksek halifeliğin yabancı etkilerden kurtarılmasına ve ulusal bağımsızlığımızın geçmişteki ünümüze yaraşır bir inançla savunulup sağlanmasına bağlıdır. Giriştiğimiz bağımsızlık ve yurt savaşımında (savaşında) ulu Tanrı’nın yardım ve kayırıcılığı bizimledir.

Mart 1920, Nutuk

Devlet başkentinin İtilaf Devletlerince resmen işgali, yaşama, yargı ve yürütme güçlerinden meydana gelen ulusal devlet gücünü işlemez bir duruma düşürmüştür ve Mebuslar Meclisi bu durum karşısında görevini yapamayacağını resmen bildirerek dağılmıştır. Bu duruma göre, devletin başkentinin korunmasını, ulusun bağımsızlığını ve kurtulmasını sağlayacak önlemleri düşünüp uygulamak üzere ulusça olağanüstü yetki verilecek bir meclisin Ankara’da toplantıya çağrılması ve dağılmış olan mebuslardan Ankara’ya gelebileceklerin de bu meclise katılmaları zorunlu görülmüştür. Karşımızdaki düşmanlık ve alçakça kötülük dünyasına karşı ulusa seslenmeli ve ulus cevap vermelidir. Ulusun en yetkili ağzı ancak meclis olabilir. Bir kere meclis açılsın ve olayların güdüsüyle, olması olanaksız ya, Ankara’yı bırakmak zorunda bile kalsak gideceğimiz her yerden daha büyük bir güç ve yetkiyle bağırabiliriz. Ulusumuzun kurtuluş ve bağımsızlığını, yurdumuzun son kaya parçasının üzerinde bile savunacağız, ve ne olursa olsun, başaracağız.

Mart 1920, Yunus Nadi, Ankara’nın İlk Günleri

“Ben her şeyi meclisten bekleyenlerdenim. Öyle bir döneme geldik ki onda her şey yasal olmalıdır. Ulus işlerinde haklılık, ancak ulusal kararlara dayanmakla, ulusun genel eğilimini yansıtmakla sağlanır. “Bence meclis kuramsal bir kuruluş değil, gerçek bir kuruluştur ve gereçlerin en büyüğüdür. İlkin ordu ve sonra meclis deniyor oysa, orduyu meydana getirecek olan ulus ve onun adına meclistir. Çünkü ordu demek yüz binlerce insan ve milyonlar değerinde varlık demektir. Bunu ancak ulusun karar ve kabulü meydana getirebilir; bir kere de bu duruma geldi mi, ulusun yaşam ve varlığına ters düşen zulümlerle baskıların tümünü kaldırmaya gücü olmak yetkisini yalnız kuramsal olarak değil eylemsel olarak da kazanmış olur.

Mayıs 1920, Yunus Nadi, Ankara’nın İlk Günleri

***

Bir ulus, varlığı ve hakları için bütün gücü ile, bütün düşünce ve maddi güçleriyle ilgisiz kalırsa, bir ulus kendi gücüne dayanarak varlık ve bağımsızlığını güven altına almazsa, onun bunun oyuncağı olmaktan kurtulamaz.

Aralık 1920, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Bugünkü uygarlığın devletler arası ilişkilerde ortaya attığı ve en yüce, en soylu istekler ve düşüncelerin bir özü olan (her ulusun kendi yazgısına kendisinin egemen olması) hakkını biz yeryüzünde yaşayan bütün uluslara tanıyoruz.

Mart 1922, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt I

Varlığının bilincine varmış olan, özgürlükle esirlik arasındaki ayrımı iyi değerlendiren, ölümü esirliğe yeğleyen ve bunu her gün eylemleri ile kanıtlayan bir ulusu ne olursa olsun yok etme yolunda zalim bir isteğe kapılmak kadar bir vahşilik dünyada düşünülebilir mi?

Haziran 1922, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II

Atatürkçülük Nedir? 1963

***

Atatürk dehasını Türk’ün özünden almıştı; O bir ferd, bir şahıs değil, bir ulus hayatının, güçlülüğünün insan şeklinde belirmesiydi. Türk ulusu, yeni bir hayata kavuşmak, umutlarını gerçekleştirmek, özlediği büyük yola girmek için Mustafa Kemal’i kendi suretinde yaratmıştı. Mustafa Kemal de ulusunu kendi suretinde yarattı.

Haber Gazetesi, 12 Kasım 1938

Mustafa Kemal yurdunu düşmandan kurtardı. Gazi Mustafa Kemal oldu; ulusuna yeni bir devlet kurdu, onu gençleştirdi, ona, tarihe yeni bir gözle bakmayı ve dilini öğretti, Atatürk oldu. Öldü, bedeni varlığından ayrılmakla Türk’ün ruhu oldu.

Onun İçin Yazılanlar Söylenenler, 1939