1925 (Mustafa Selim İmece, Atatürk’ün Ş.D.K. ve İ.S., s. 55)

Osmanlı hükûmetine, Osmanlı padişahına ve Müslümanların halifesine isyan etmek ve bütün milleti ve orduyu isyan ettirmek lâzım geliyordu.

Türk ata yurduna ve Türk’ün bağımsızlığına tecavüz edenler kimler olursa olsun, onlara bütün milletçe silâhlı olarak mukabele ve onlarla mücadele etmek gerekiyordu. Bu mühim kararın bütün gerek ve zaruretlerini ilk gününde göstermek ve ifade etmek, elbette doğru olmazdı. Tatbikatı birtakım safhalara ayırmak ve vakalar ve hâdiselerden istifade ederek milletin hislerini ve düşüncelerini hazırlamak ve adım adım yürüyerek hedefe ulaşmaya çalışmak lâzım geliyordu. Nitekim öyle olmuştur. Ancak dokuz sene içinde yaptıklarımız bir mantık dizisi ile düşünülürse, ilk günden bugüne kadar takip ettiğimiz umumî istikametin, ilk kararın çizdiği hattan ve yöneldiği hedeften asla sapmamış olduğu kendiliğinden görünür.

1927 (Nutuk I, s. 14-15)

– Bir gün Kurtuluş Savaşı’nın, Millî Mücadele’nin askerî tarihini yazacaklar, belki de benim Başkomutan sıfatıyla verdiğim bir yazılı ve imzalı emrime tesadüf etmeyeceklerdir. Savaş arkadaşlarım buradadır, hep bilirler: Ben muharebede daima o cepheden bu cepheye gider, yapılması gereken hareketleri komutanlara dikte eder, onlara not ettirir ve kendilerini de ikna ettikten sonra, “Şimdi ordu birliklerimize derhal bu hareketlerin yapılmasını kendi imzanızla tebliğ ediniz!” derdim.

(Nejat Saner, Atatürk ve Sonrası, Cumhuriyet gazetesi, 4. XI. 1970)

1927 (Nutuk II, s. 677)

Milli savunma düşüncesi, milli asaletin en yüksek göstergesidir. Yeterli derecede kuvvetli araçlarla savunulmasına hazırlanılmamış bir milli var oluş efsaneden ibarettir.

Türkiye Cumhuriyeti doğuşunda ve kuruluşunda olduğu gibi yaşayışında ve ileri gidişinde de bu imanın kuvvetine dayanmıştır ve dayanmakta devam edecektir.

Medeni Bilgiler, S. 439

Bir milletin yükselmesi için ilim, sanat, düşünce ve ekonomik ilerlemeler ne derecede önemli ise ordu da bu öneme eşit önemde tanınmalıdır. Geçmişte nice yüksek medeniyetler görülmüştür ki, korunmasında ve savunulmasında kusur edildiği için işgaller altında çiğnenmiş ve yıkılmıştır. Bir yenilgiden sonra, ordunun değer ve gerekliliği kolay anlaşılır. Yenilgiden ders almış olan böyle bir millet, dört elle orduya sarılır. Ancak ordunun önemini anlamak için yenilgi tecrübesi geçirmeyi beklememelidir. Bir millet için, değer gören şudur ki zaferden sonra hiç gurur göstermeyerek ordusunun mükemmel olmasına çalışır ve çocuklarını askerlik görevini yapabilecek yüksek duygu ve yetenekte yetiştirir.

İlk günlerinden beri, yeryüzünde milletler, her şeyden ve her üstün özellikten önce şu şekilde iki sınıfa ayrılmışlardır. Canlarını ortaya koyarak bağımsızlıklarını silahla savunma yeteneğinde olan milletler, birinci sınıf milletler ve siyasi varlıkları için canlarını tehlikeye atmak yeteneğinde olmayan milletler, geri milletler sayılmışlardır. Bir millet birinci derece milletler sırasına her şeyden önce askerleriyle ve askerliği ile dâhil olur. *

* Bu son cümleler Başvekil ismet Paşa ilavesidir.

Medeni Bilgiler, S. 241-242

Bu yolda bir teklifi, 1800’lü yılların başlarında Napolyon, Avusturya ve Prusya Büyükelçilerine önermişti. Avusturya Büyükelçisinin yanıtı şuydu: “Böyle bir şey Avusturya Devletini memnun eder. Ama zorluk, bu konuda Berlin hükümetini inandırmaktır” işte, mesele sonuna değin bu noktada kalacaktır. Her devlet, diğer devletin birinci adımı atmasını isteyecektir. Her devlet diğerlerinden şüphelenecektir ve hiç biri bu ilk adımı atmayacaktır; tersine her biri mümkün olduğu kadar silahım daha keskin tutmaya çalışacaktır. Çünkü ilk adımı atacak olan devlet bunu yapar yapmaz kuvvetini, gücünü, oyunu, mevkisini kaybedecektir; hiç bir heyet, örneğin “Birleşmiş Milletler Kurulu’bunun böyle olmasına engel olmayacaktır. Dünyanın düzenini, güvenliğini ve dengesini kuran ve tutan, kuvvettir; her şeyden önce bir devlet içinde de durum böyledir. Bir millet ne kadar medeni olursa olsun düzen ve güvenin sağlanması için polis, jandarma ve hatta ordu varlığını gereksiz bulamaz. Tabiat insanları böyle yaratmıştır.

Bundan başka dünya üzerinde var olan devletler savaşlarla meydana gelmiştir. Savaş aracına sahip olmayan veya savaş aracı zayıf olan milletler, güçlülerin acizi, vergi vereni, esiri olmuşlardır. Devletlerin silahlan sınırlandırmasından ve milletlerin orduların kaldırılmasından bahsettiklerini duyduğumuz halde, aynı devlet ve milletlerin esaretleri altında bulundurdukları haksızlığa uğramış (mazlum) milletlerin serbest bırakılacaklanndan bahsettiklerini duymuyoruz. Herhalde, sağlam bir devlet hayatı için ordunun zorunluluğuna delil aramak gereksizdir. Çevrendeki devletler silahlı oldukça, hayır, dünya üzerinde bir tek silahlı devlet bulundukça görevini bilen bir devlet bütün antlaşmalara rağmen ve bütün antlaşmalarla birlikte kendi güvenini her şeyden önce kendi kuvvetine dayandınr. Yalnız elinde kılıç olduğu halde bağımsızlığını her zaman savunmaya hazır bulunan bir millet geleceğinden emin olabilir. Milletlerin, bütün özelliklerini unutarak ve karşılıklı menfaatlerini akıllıca bir şekle uydurarak bütün dünya üzerinde gerçekten insani bir tek toplum oluşturabileceklerini düşünmeleri tatlı bir görüştür. Bu görüş uygulanabildiği takdirde de bu büyük ve güçlü toplum içinde düzen ve huzuru, hak ve adaleti kuracak örgüt ve bu örgütün dayanacağı bir kuvvetin varlığı gereklidir. Bu örgüt, örneğin şöyle olabilir; Bütün dünya yaşayanlarının kabul edelim ki aynı haklar ve koşullar içinde seçilecek temsilcileri bir arada toplanacaklar, bir meclis kuracaklar, bunlar bütün dünyayı kapsayan bir hükümet kuracaklar. Bu hükümet bütün dünyayı ve insanlığı yönetecek. Burada bir noktayı açmak gerek; müşterek hükümet, ortak meclisin elbette çoğunluğu tarafından oluşturulacaktır. Acaba, bu çoğunluk hangi milletlerin temsilcileri tarafından oluşturulabilir.

Daha çok geri kalmış milletlerin temsilcileri sayıca çok olsa da ileri gitmiş milletler temsilcilerinin entrikalarından korunmak becerisini gösterebilecekler midir? Aksi takdirde bütün insanlığın bir kaç milletin yönetimi altına düşmesi tehlikesi yok mudur? Bu milletlerin gerçekten bütün insanlığı düşünce ve ekonomik olarak aynı hayat düzeyine getirmeye çalışacaklarına güvenilebilir mi? Bazı milletlerin bütün dünyayı ve birçok milletleri kendi lehlerine istismar etmelerine engel olunabilecek mi? insanların eşitlik ve adalet duygularının konum ve derecesi bu konuda kalplere güven verebilir mi?

Bu endişelere kapılmanın ne dereceye kadar haklı olduğunu anlamak için milletlerin birbirlerine karşı, özellikle bazı milletlerin birçok millete karşı bugün takındıkları tavırlara, uygulaya gelmekte oldukları davranışlara bakmak yeterlidir. Bu tavır ve davranışları doğuran duygular, düşünceler, görüşler, karakterler değişecek mi? Ne zaman değişecek? Niçin değişecek vç nasıl değişecek?

İnsanlık tarihinin birbirinin üzerine yığılan sayısız olayları bu sorulara olumlu yanıt vermek yetkisini henüz dogurmamıştır. En yüksek medeniyet sahibi olmuş olan milletler en ilkel milletlerden daha az mı yakıp yıkar ve kan dökücü olurlar?

Örneğin; Hindistan’ı, Mısır’ı, Tunus’u ve Cezayir’i aşağı yukan yüz yıldan beri pençelerinde tutanlann bu ülke halklarının siyasi, düşünsel, ekonomik kültürlerini kendi kültürleri derecesine yükseltmeyi bir an düşündüklerine ilişkin her hangi bir işaret ve eser görülmüş müdür? Hayır. Ancak, tersi, yani bu insanlan hayvanlaştırmak, uyuşturmak, kendi menfaatlerine gözleri kapalı köleler haline getirmek için ne yapmak mümkünse hepsini yapmaktan geri kalmadıklarına bütün insanlık şahittir.

Her halde, Türk vatandaşı kesin olarak bilmelidir ki bir milletin insanlık ve medeniyet dünyasında yükselmesi ve başarılı olması yalnız ve ancak kendi kuvvetine dayanarak, hürriyet ve bağımsızlığını korumasıyla mümkündür. Bunun başka çözümü ve aracı yoktur.

Ordu istemeyen ve ordunun yüklediği maddi, manevi özveriyi göze almayan bir millet, esaret zincirini kendi eliyle boynuna geçirir. “Ve bağımsızlığı uğrunda ordusuna yapacağı özverinin on katını, kendini esir eden egemen milletlerin menfaati uğruna harcamak zorunda kalır.”

Medeni Bilgiler, S. 234-235-236-237

Bununla birlikte, piyade, süvarisiz, topsuz ve diğer silahlar ve araçlar olmaksızın bir ordu meydana getiremez. Ordu, yönlendirme ve yönetme noktasından ve bir de savaş noktasından küçük, büyük birtakım birliklere ayrılır. Bu birlikleri sırasıyla sayalım; Takımlardan oluşan bölük, bölüklerden oluşan tabur, taburlardan oluşan alay.

Süvari, topçu ve diğer sınıflarda da aynı birlikler vardır. Piyade, süvari, topçu vs. ile yardımcı sınıflardan kurulan birlik, tümendir. Ondan sonra kolordu gelir, üç tümenlidir; gerektiğinde daha çok tümenli de olur. En büyük birlik ordudur.

Bir ülkenin kuvvetine ve savaş cephesinin sayı ve durumlarına göre ordular kurulur. Her birliğin kumandanı vardır: Bölük kumandanı, tabur kumandanı, alay kumandanı vs. Bütün seferi ordulan idare eden kumandana Başkumandan denir. Tümen ve ondan daha büyük birliklerin kurmay subayları vardır; ordunun kurulması, talim ve eğitimi ve savaş işleriyle uğraşır. Ordunun lojistik malzeme ve araç gereçlerini, Milli Savunma Bakanlığı hazırlar. Barışta, başkumandanlığı Cumhurbaşkanı temsil eder. Ancak, gerçekte başkumandanlık görevini Cumhurbaşkanını temsilen Genelkurmay Başkanı yerine getirir. Barışta, ordu kumandanlan da, ordu müfettişi adını alırlar.

Medeni Bilgiler, 229- 230