Atatürk ve Fethi Okyar – Atatürk Sitesi

Serbest Fırka Lideri Fethi Okyar’a

Nurettin Demiral — Tue, 14 Jul 2020 15:00:50 +0000

Serbest Fırka Lideri Fethi Okyar’a verdiği cevaptan: Memnuniyetle görüyorum ki, lâik cumhuriyet esasında beraberiz. Zaten benim siyasî hayatta bir taraflı olarak daima aradığım ve arayacağım temel budur.

1930 (Atatürk’ün T.T.B.IV, s. 544)

Atatürk’ten Okyar’a

Nurettin Demiral — Tue, 23 Jun 2020 22:56:53 +0000

Malumdur ki, resmi vazifem dolayısıyla ben bugün Cumhuriyet Halk Fırkasfnın Umumi Reisliği’ni fiilen ifa etmemekteyim. Fiili riyaset İsmet Paşa tarafından ifa olunmaktadır. Reisicumhurluk vazifesinin hitamında bizzat teşkil ettiğim Cumhuriyet Halk Fırkası reisliğini fiilen ifa edeceğim tabiidir.

Hükümetin icraatına müteallik olarak sereylediğiniz noktai nazarların zamanında mevzubahis oldukça cevaplarını vermek hükümete ait olacaktır. Bu suretle hakikatlerin daha açık meydana çıkacağına şüphe yoktur.

Büyük Millet Meclisi’nde ve millet muvacehesinde, millet işlerinin serbest münakaşası ve hüsnüniyet sahibi zatların ve fırkaların içtihatlarını ortaya koyarak, milletin ali menfaatlerini aramaları benim gençliğimden beri âşık ve taraftar olduğum bir sistemdir. Reisicumhur olmayarak yalnız fiilen Cumhuriyet Halk Fırkası Reisi bile bulunsaydım, fırka programını ve icraatını tenkit eden ve insani ve siyasi ahlakına emin olduğum sizin gibi bir zatın mütalaalarını dikkat ve muhabbetle dinlerdim ve istifadeli bulurdum.

Binaenahleyh Büyük Meclis’te aynı temele istinat eden yeni bir fırkanın faaliyete geçerek millet işlerini serbest münakaşa etmesini cumhuriyetin esaslarından sayarım. Bu itibarla, noktai nazarlarınızı takip için siyasi mücadeleye girmenizi bittabi hüsnü telakki ettim.

Reisicumhur bulunduğum müddetçe reisicumhurluğun uhdeme tevdi eylediği yüksek ve kanuni vazifeleri, hükümette olan ve olmayan fırkalara karşı adilane ve bitarafane ifa edeceğime ve laik cumhuriyet esası dahilinde fırkanızın her nevi siyasi faaliyet cereyanlarının bir maniaya uğramayacağına emniyet edebilirsiniz Efendim.

Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal

Osman Okyar-Mehmet Seyitdanlıoğlu, Atatürk, Okyar ve Çok Partili Türkiye, İş Bankası Yayınları, S.143

Atatürk ve Fethi Okyar

Nurettin Demiral — Tue, 23 Jun 2020 22:46:44 +0000

Ben Atatürk’ten, muhtelif sebep ve vesilelerle, bir muhalefet fırkasının Meclis’in hayatı için, zaruri olduğunu işitmişimdir. Bir defa, kendisine, niçin çok itimat ettiği bir arkadaşa bu vazifeyi vermediğini sordum. Bana, gülerek, ‘Ismarlama muhalefet olur mu? Bunu, tatbik edilen sistemi, felsefe ve prensip olarak, bir insanın yapması lazım… Ben, böyle bir insan biliyorum ama, ismet Paşa ve etrafındakilere güvenemiyorum’ demişti. Bu zatın kim olduğunu sorduğum zaman, ‘Senin de yakından tanıdığın ve sevdiğin bir dost’ cevabını verdi. Ben, o zaman, bu zatın Fethi Bey olduğunu tahmin etmemiştim. Fakat Fethi Bey’in, 1930 senesinde, İstanbul’a gelmesinden önce, yine Ata’nın ve benim çok yakın arkadaşımız Nuri Conker’den, bir sabah şunu dinledim: ‘Sana bir şey söyleyeceğim; ama Gazi açmaz ise sen bahsetme… Zannederim, Meclisle bir muhalefet fırkası kurulacak, bunun başına Ali (Fethi) Bey getirilecek. Seni bilmem ama yeni harekete katılacaklar arasında ben de varım. Hazırlık sana duyurulur ise, benim bildiğimden haberin olsun.’ Nuri’ye, bunun pek mümkün olmayacağını, çünkü evet demeyeceğimi söyledim. Bana, ‘Gazi emretse de mi’ diye sordu. Ben de kendisine, ‘Gazi bana bundan söz etmez ve böyle bir emir vermez, görürsün’ cevabını verdim. Nitekim kısa zaman sonra, Gazi, Fethi Bey’e teklifini yaptı. Fakat bana bir şey emretmedi.

Cavit Bey (Maliye Nazırı)

Osman Okyar-Mehmet Seyitdanlıoğlu, Atatürk, Okyar ve Çok Partili Türkiye, İş Bankası Yayınları, S.44