Bir Amerikalı kadın gazeteci, Atatürk’e:

“İşlerinizde nasıl başarılı oluyorsunuz?” diye sormuş ve şu  cevabı almıştı:

“Ben bir işte nasıl başarılı olacağımı düşünmem. O işe neler engel olur diye düşünürüm. Engelleri kaldırdım mı, iş zaten kendi kendine yürür.”

Anılarla Atatürk, İstanbul Görsel Yapım Prodüksiyon

Bence dün olduğu gibi yarın da, Avrupa’nın yazgısı Almanya’nın tutumuna bağlı bulunacaktır. Olağanüstü bir etkin gücü olan bu yetmiş milyonluk çalışkan ve disiplinli ulus, ulusal tutkularını kamçılayabilecek siyasal bir akıma kaptırdı mı, er geç Versay Antlaşmasını ortadan kaldırma girişiminde bulunacaktır.

1935, Ulus Gazetesi’nde yayınlanma tarihi 3 Eylül 1951

Yeni Bir Dünya Savaşı ve Rusya

Avrupa devlet adamları başlıca anlaşmazlık konusu olan önemli siyasal sorunları, her türlü ulusal bencilliklerinden arınmış olarak ve yalnız herkesin yararına yönelik son bir çaba ve tam bir iyi niyetle ele almazlarsa, korkarım ki, felaketin önü alınamayacaktır. Zira, Avrupa’nın sorunları İngiltere, Fransa ve Almanya arasındaki anlaşmazlıklar sorunu olmaktan çıkmıştır. Bugün Avrupa’nın doğusunda, bütün uygarlık, hatta bütün insanlık için bir tehlike oluşturan bir güç belirmiştir. Bütün maddi ve manevi olanakların dünya düzenini yıkma amacı uğruna eyleme tümüyle hazırlamış bu korkunç güç, üstelik, Avrupalılar ve Amerikalılarca henüz bilinmeyen, daha yepyeni, geniş yöntemler uygulamakta ve rakiplerinin en küçük hatalarından bile en iyi biçimde yararlanmayı bilmektedir. Avrupa’da çıkacak bir savaşı kazanacak olan ne İngiltere, ne Fransa, ne de Almanya’dır, sadece Bolşevizmdir. Rusya’nın yakın komşusu ve bu ülkeyle en çok savaşmış bir ulus olarak biz Türkler olup bitenleri yakından izliyoruz ve tehlikeyi bütün çıplaklığıyla görüyoruz. Uyanan Doğu uluslarının görüş ve düşünüşlerini çok iyi sömüren onların ulusal tutkularını okşayan ve yığınları kışkırtmasını bilen Bolşevikler yalnız Avrupa için değil, bütün Asya için de bir tehlike oluşturan başlıca güç haline gelmiştir.

1935, Ulus Gazetesi’nde yayınlanma tarihi Ekim 1951

Mussolini ve İtalya

İtalya Mussolini’nin yönetiminde, kuşkusuz, büyük bir kalkınmaya ve gelişmeye kavuşmuştur. Eğer Mussolini çıkacak bir savaşta İtalya’nın görünüşteki korku olan ululuğunu savaş dışında kalarak gereğince sömürebilirse barış masasında başlıca rollerden birini oynayabilir. Fakat korkarım ki İtalya’nın bugünkü şefi, Sezar rolünü oynamak hevesinden kendisini kurtaramayacak ve İtalya’nın askeri bir güç oluşturmaktan henüz uzak olduğunu hemen gösterecektir.

1935, Ulus Gazetesi’nde yayınlanma tarihi 3 Ekim 1951

Versay Antlaşması

Versay Antlaşması Birinci Dünya Savaşına yol açmış etkenlerin hiçbirini ortadan kaldırmadığı gibi, tersine birbiriyle savaşmış olan başlıca ulusların arasındaki uçurumu büsbütün derinleştirmiştir. Zira, savaşı kazanan devletler, yenik düşmüş ülkelere barış koşullarını kabul ettirirken bu ülkelerin etnik, jeopolitik ve ekonomik özelliklerini hiç gözetmemişler, sadece düşmanlık duygularından esinlenmişlerdir. Böylece bugün içinde yaşadığımız barış dönemi sadece bir ateşkes dönemi olmaktan ileri gidememiştir.

1935, Ulus Gazetesi’nde yayınlanma tarihi 5 Kasım 1951

***

Bugün İstanbul zorla işgal edilerek Osmanlı Devleti’nin yedi yüz yıllık varlık ve egemenliğine son verildi. Yani, Türk ulusu uygarlık yeteneğini, yaşama ve bağımsızlık hakkını ve bütün geleceğini savunmaya çağrıldı. İnsanlık dünyasının beğenisi, İslamlık dünyasının kurtuluş dileklerinin gerçekleşmesi,  yüksek halifeliğin yabancı etkilerden kurtarılmasına ve ulusal bağımsızlığımızın geçmişteki ünümüze yaraşır bir inançla savunulup sağlanmasına bağlıdır. Giriştiğimiz bağımsızlık ve yurt savaşımında (savaşında) ulu Tanrı’nın yardım ve kayırıcılığı bizimledir.

Mart 1920, Nutuk

Devlet başkentinin İtilaf Devletlerince resmen işgali, yaşama, yargı ve yürütme güçlerinden meydana gelen ulusal devlet gücünü işlemez bir duruma düşürmüştür ve Mebuslar Meclisi bu durum karşısında görevini yapamayacağını resmen bildirerek dağılmıştır. Bu duruma göre, devletin başkentinin korunmasını, ulusun bağımsızlığını ve kurtulmasını sağlayacak önlemleri düşünüp uygulamak üzere ulusça olağanüstü yetki verilecek bir meclisin Ankara’da toplantıya çağrılması ve dağılmış olan mebuslardan Ankara’ya gelebileceklerin de bu meclise katılmaları zorunlu görülmüştür. Karşımızdaki düşmanlık ve alçakça kötülük dünyasına karşı ulusa seslenmeli ve ulus cevap vermelidir. Ulusun en yetkili ağzı ancak meclis olabilir. Bir kere meclis açılsın ve olayların güdüsüyle, olması olanaksız ya, Ankara’yı bırakmak zorunda bile kalsak gideceğimiz her yerden daha büyük bir güç ve yetkiyle bağırabiliriz. Ulusumuzun kurtuluş ve bağımsızlığını, yurdumuzun son kaya parçasının üzerinde bile savunacağız, ve ne olursa olsun, başaracağız.

Mart 1920, Yunus Nadi, Ankara’nın İlk Günleri

“Ben her şeyi meclisten bekleyenlerdenim. Öyle bir döneme geldik ki onda her şey yasal olmalıdır. Ulus işlerinde haklılık, ancak ulusal kararlara dayanmakla, ulusun genel eğilimini yansıtmakla sağlanır. “Bence meclis kuramsal bir kuruluş değil, gerçek bir kuruluştur ve gereçlerin en büyüğüdür. İlkin ordu ve sonra meclis deniyor oysa, orduyu meydana getirecek olan ulus ve onun adına meclistir. Çünkü ordu demek yüz binlerce insan ve milyonlar değerinde varlık demektir. Bunu ancak ulusun karar ve kabulü meydana getirebilir; bir kere de bu duruma geldi mi, ulusun yaşam ve varlığına ters düşen zulümlerle baskıların tümünü kaldırmaya gücü olmak yetkisini yalnız kuramsal olarak değil eylemsel olarak da kazanmış olur.

Mayıs 1920, Yunus Nadi, Ankara’nın İlk Günleri

Kemalizm, 1936

O’nun bilime karşı duyduğu ilgi ve gelişme yolundaki azmiyle, genç Türkiye Avrupa’ya katılmıştır. Onda, bugünkü uygarlığın en coşkun merkezlerinden birini selâmlamaklığımız için artık hiçbir şey eksik değildir.

***

Çevresinde, maneviyatı bozulmuş kimseler ya İngiltere’nin himayesini yahut Amerika mandasını istemeyi düşünüyordu. Mustafa Kemal onlara:

-Hayır, dedi. Verilecek tek bir karar vardır ki, o da milli hâkimiyet esasına dayanan kayıtsız ve şartsız istiklâl sahibi yeni bir Türk Devleti kurmaktır. <<Ya istiklâl, ya ölüm!>>

Ne asîl bir vatanseverlik!

***

O’nda hayran olduğum iki olağanüstü nitelik var:

Biri alev gibi parlayan yurt sevgisi, diğeri eserine mutlak bir mantık ve birlik sağlayan nefse güven..

Bir tek adam, her şeyi tasarlamış, her şeyi gerçekleştirmiştir. O’nun kazandığı ün ve gördüğü saygının yüceliği, eşsizliği kolayca anlaşılır. Tanıyanların hiçbiri O’na “büyük devlet adamı” unvanını vermekten kendini alıkoyamaz.

Yabancı Gözlüyle Cumhuriyet Türkiyesi, 1938

“Atatürk’ün askerlik tarafına şaşmıyorum. Meslekte, deha sahibi insanlar vardır. Buna şaşılmaz. Fakat İsviçre medeni kanunu kabul etmek ve Türkiye’de yürürlüğe koymak, bu adeta dehanın da üstünde bir şey. İşte buna hayranım!”

Laiklik ve Atatürk’ün Laiklik Politikası, Genelkurmay ATASE

***

<<Büyük Gazi>> bize, Dumlupınar zaferini bir sene evvel haber vermiş: “Düşmanı vatanın harimi ismetinde boğacağım!” demişti. Dedi ve boğdu.

***

Döküntü halindeki alayını kaçırabildiği için Albay Plastiras’ı Yunanlılar bozgunun karanlığında parlıyan bir nur gibi tebcil ediyorlar.

Ya Yunanlılar bütün bir düşman ordusunu, yalnız bir alayını kaçabilecek kadar kahreden bir kumandana nail olsaydılar ne yapacaklardı!

***

Geçen gün <<Vakit>> de okumuştum: Ankara’ya gelip giden bir Amerikalı <<Amerika’nın İstiklal Savaşı da dahil olduğu halde dünyada hiçbir ulus, bağımsızlığı için Anadolu’nun gösterdiği azmi gösteremedi>> demiş.

***

(Paşa, Nisan 1923’de Adana’da sofra başında çiftçilerle sohbettedir.)

Bu halkın ruhu mu O’nun yanına çıkacak kadar kuvvetlidir. O’nun ruhu mu halkın en koyu samimiyetine inecek kadar derindir, bilmiyorum. Yalnız şunu görüyorum ki, tam karşımdaki çiftçiler O’nunla senli benli konuşurken masanın beri ucundaki ihtiyar  bir çiftçi yavaşça, kimseye göstermeden yeninin ucu ile gözünü siliyor, dikkat ediyorum, hepimizin gözlerindeki tebessüm ve gözlerinde nem var. Bu manzara gözleri yaşartacak yücelikte.

O Zamanlar

O’nun en hayran olunacak taraflarından biri de toleransının büyüklüğüydü. Raya tutturulmuş dar kafalara bedel, engin ufuklara bakan yaylalı kafa…

Atatürk İçin, 1939

Sakarya Savaşında, yüz binlik düşman karşısında biz ancak elli biniz. Bu nispetsizlik karşısında ne yapılır? Gazi yapılacak şeyi buldu: Azı çok yapmak.

Azı çok yapmak için kavisli bir tâbiye kurdu. Kavisin kendine oynaklığı verebilmek için yepyeni bir sistem icat ediyor.: “Hattı müdafaa yok, sathı müdafaa var.” Hat yarılabilir, çizgiler, satıh yarılamaz, vatandır.

Kavis oynak, düşman uzadıkça kavis de uzuyor. Yüz binlik düşman yüz kilometre uzadı. Biz ki, yarısıyız, biz de o kadar uzuyoruz. Başkumandan Papulas hayretle haykırıyor: “Ne kadar uzayıp nereye varsak Türkler yerden fışkırır gibi karşımıza çıktılar!” Sayımız mı artmıştı? Hayır, bu, kavis içindeki manevra oynaklığından geliyor. Sağdaki doluyu alıp boşalan solu dolduruyoruz. Sakarya, kısalan mesafeyle uzayan mesafeyi ve çokluğu yenişimizdir.

***

Vatan yalnız taş toprak değil; vatan şereftir.

Her ölüm gidenle bir şey götürür. Fakat Atatürk ne kadar mucizeli ki, O’nun ölümü bile bu millete bütün dünyayı kaplayan bir şeref getirdi. Ölümü bile hayat gibi…

***

Bir fikri daima ve her fırsatta tekrar etti: <<Yapılan şeylerin şerefi bana değil, millete aittir.>> O, <<Her şeyi millet yaptı>> dedikçe ve bunu diye diye daha çok büyüdükçe millet de O’na her yerde, bütün coşkunluğunu, bütün vecdi ve bütün şükranlarıyla <<Her şeyi siz yaptınız!>> diyordu. İkisinin de hakkı var.

Atatürk İçin, Ölümden Sonra Hatıralar ve Hayatındayken Yazılanlar, 1939