Afet İnan – Atatürk Sitesi

Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler – Afet İnan

Nurettin Demiral — Sun, 06 Sep 2020 22:46:25 +0000

Atatürk hakkında bilinmesi gerekenler konuşulduğunda akla ilk gelen kitaplardan birisi Afet İnan’ın yazmış olduğu Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler kitabıdır. Bu kitap, Atatürk hakkında yazılan biyografiler arasında Atatürk’ün manevi kızı Afet İnan tarafından yazılmış olmasıyla başka bir değere sahiptir. Onu, ona en yakın gözle resmetmektedir.

Afet İnan Kimdir?

Doğum adı Ayşe Afet olan Ayşe Afet İnan, 1908 yılında Selanik’te doğmuştur. Cumhuriyet tarihinin ilk tarih profesörlerinden biri olarak Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih – Coğrafya Fakültesi’nde ilk Türk Devrim tarihi kürsüsünün kurucusu olmuştur. Cumhuriyet tarihi göz önüne alındığında Afet İnan ilk kadın profesörlerden birisi olmakla da ayrıca bir öneme sahiptir. Cumhuriyet anlayışının tarihte ve kültürde tesirine sağladığı büyük katkıyla tanınmaktadır. Afet İnan Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler kitabıyla birlikte birçok kitabın yazarlığını üstlenmiş, Cumhuriyet fikrinin ve Atatürk anlayışının sindirilmesi için birçok çalışma yürütmüştür.

Afet İnan Kitapları

Afet İnan Medeni Bilgiler, Türk Tarihinin Ana Hatları gibi birçok kitabın düzenlemesinde ve yazılmasında rol almıştır. Atatürk hakkında bilinmeyenler, onun kalemi aracılığıyla aydınlığa kavuşmuştur. Tanıtımını yapacağımız kitap da Atatürk hakkında bilinmesi gerekenler düşünüldüğünde başvurulacak başlıca eserlerden birisidir.

Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler

Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler kitabı Afet İnan tarafından 1959 yılında yayımlanmıştır. Kitabın baskısını ilk baskıdan bugüne dek Türkiye İş Bankası Yayınları üstlenmiştir. İkinci baskıyı 1968, üçüncü baskıyı 1980 ve dördüncü baskıyı 1984 yılında yapan kitap sonraki baskısına Afet İnan’ın oğlu Arı İnan tarafından hazırlanmıştır. 2007’de okuyucuya sunulan yeni baskıyı hazırlayan Arı İnan, sunuş kısmında kitapta Atatürk’ün kendi ifadeleri olan metinlerle birlikte Afet İnan’a anlatttığı ya da Afet İnan’ın not ettiği ve tanık olayların yer aldığını söylüyor. Arı İnan, 2007 baskısından itibaren yayınlanan düzenlenmiş haliyle birlikte kitabın genç kuşaklarca daha rahat anlaşılabilir hale geldiğini ifade ediyor.

Kitapta bazı kaynaklarda yanlış aktarılan Atatürk’ün doğum günü, Atatürk’ün mezarının nerde olmasını istediği gibi bilgilere yer veriliyor. Kitabın başında dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel ve Prof Dr. Ayşe Afet İnan tarafından yazılmış yaklaşık on sayfalık bir önsöz bulunuyor. Bunun dışında çeşitli yan hatları bulunan kitabın ana başlıkları şöyle:

Atatürk’ün Özgeçmişi, Son Günleri ve Anıtkabir
Atatürk’ün Yazdırdıkları
Kurtuluş Savaşımız, Zafer Anıtları İçin İncelemeler ve Lozan Antlaşması
Atatürk’ün Hayatına Ait Hatıralar
Atatürk’ün Kurduğu TTK, TDK, DTCF ve Üniversiteler Hakkındaki Düşünceleri
Türk Kadını
Atatürk’ün Çeşitli Konular Üzerindeki Düşünceleri
Ekler
Afet İnan Albümünden

Daha fazla kitaba ulaşmak isteyenler için Atatürk hakkında yazılan kitapların listesi “Kitap Tavsiyeleri” bölümümüzde mevcuttur. Kitap tanıtımları kategorimize yeni kitaplar eklenecektir.

Afet İnan’dan aktarılan içeriklere ulaşmak için aşağıdaki iki etiket kullanılabilir:

Yahya Kemal

Nurettin Demiral — Thu, 27 Aug 2020 22:02:42 +0000

Yahya Kemal, geniş tarih kültürünün eseridir. Şairlerimiz, esaslı kültür sahibi
olmalı ve tarihi iyi bilmelidirler.

(Afetinan, Atatürk Hakkında H.B., s. 276)

Ecdadımız ve Kudretimiz

Nurettin Demiral — Thu, 27 Aug 2020 19:08:31 +0000

Büyük devletler kuran ecdadımız, büyük ve kapsamlı medeniyetlere de sahip olmuştur. Bunu aramak, tetkik etmek, Türklüğe ve cihana bildirmek bizler için bir borçtur.

(Afetinan, Atatürk Hakkında H. B. , s.297)

Türk çocuğu ecdadını tanıdıkça, daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır.

(Afetinan, Atatürk Hakkında H.B.,s.297)

Türkleri bütün dünyaya geri bir millet olarak tanıtan görüş, bizim de içimize girmiştir. Dörtyüz çadırlık bedevî bir kabileden bir imparatorluk ve millet tarihini başlatmak suretiyle imparatorluk zamanında Türklerin görüşü de bu merkezdeydi. Evvelâ, millete tarihini, asil bir millete mensup bulunduğunu, bütün medeniyetlerin anası olan ileri bir milletin çocukları olduğunu öğretmeliyiz.

1930 (Ahmet Hamdi Başar, Atatürk’le 3 ay, s. 122)

Büyük işleri yalnız büyük milletler yapar.

(Afetinan, Kemal Atatürk’ü Anarken, 1956, s. 196)

Eğer bir millet büyükse kendisini tanımakla daha büyük olur.

(Hikmet Bayur, T.D.K. Türk Dili, Belleten, No: 33, 1938, s. 16)

Tarihten Alınan Dersler

Nurettin Demiral — Sun, 23 Aug 2020 22:59:17 +0000

İnsanların tarihten alabilecekleri mühim dikkat ve uyanıklık dersleri, bence devletlerin umumiyetle siyasî müesseselerin teşekküllerinde, bu müesseselerin mahiyetlerini değiştirmede ve bunların çözülme ve sonlanmalarında müessir olmuş olan sebepler ve âmillerin tetkikinden çıkan neticeler olmalıdır. Meselâ Osmanlı İmparatorluğunun doğmasını gerektiren sebep ve âmillerin tetkikinden çıkan netice, mühim olduğu gibi, bu İmparatorluğun batması sebep ve âmillerinin tetkikinden çıkacak netice de o kadar mühimdir. Bu tetkiklerde, şüphesiz siyasî müesseseyi kuran milletlerin her görüş noktasından kültürleri derecesi mütalâa olunur; şahısların müspet ve menfi tesirleri göz önüne alınır.

1930 (Afetinan, Atatürk Hakkında H.B., s. 264)

Türk Diline ve Türk Harflerine Dair -3-

Nurettin Demiral — Mon, 27 Jul 2020 15:35:00 +0000

En iyi müdafaa usulü, taarruzdur. Şu halde dil alanında türemiş yabancılıklara saldıralım; ağacı bir defa silkeleyelim : Görelim, hangi çürükler düşecek; kalan sağlamlar bakalım ne kadardır? dökülmeyenler, özleri ve arınmışları bulununcaya kadar biraz daha işe yarayabilir; geçici olarak!…

(Ruşen Eşref Ünaydın, Atatürk T. ve D.K.H., s. 64)

Yeni Türkçe kelimeler teklif edebiliriz. Bu yönde ısrarla çalışmalıyız. Fakat, Türk dilinin yapısını zorlamak olmaz. Bu bünye meselesini Türk dilinin olgunlaşma seyrine bırakmalıyız. Birkaç gün önce Ahmet Cevat Bey’e söyledim : Ketebe, yektübü Arabındır; kâtip, kitap, mektup Türkündür.

(Abdülkadir İnan, Atatürk Devrine Ait Bir Hatıra, Türk Kültürü Dergisi, Sayı: 85, 1969, s. 21)

Türk dilinin sadeleştirilmesi, zenginleştirilmesi ve kamuoyuna bunların benimsetilmesi için her yayın vasıtasından faydalanmalıyız. Her aydın, hangi konuda olursa olsun yazarken buna dikkat edebilmeli; konuşma dilimizi ise ahenkli, güzel bir hale getirmeliyiz.

1938 (Afetinan, Atatürk ve Dil Bayramı, Atatürk’e Saygı, T.D.K. s. 54)

Dil işimizde henüz bir oturmuşluğa varamadık; daha çok ve pek çok çalışmak lâzımdır.

1938 (Afetinan, Atatürk Hakkında H.B., s. 222)

Onları ortaya atmak lâzımdır. Millî zevkimiz hangisinden hoşlanır ve onu kullanırsa, o zaman sözlüğümüze koyalım.

(Afetinan, Atatürk Hakkında H.B., s. 213)

Söz konusu tabirler, uluslararası ilim sahasında kolaylıkla ilerlememize mânidir! Fen terimleri o suretle yapılmalı ki, mânaları ancak istenilen şeyi ifade edebilsin.

(Akil Muhtar Özden, Atatürk’e ait Bilinmeyen Hatıralar, Yeni Mecmua, Sayı : 21, 1939)

Türk Diline ve Türk Harflerine Dair -2-

Nurettin Demiral — Mon, 27 Jul 2020 15:20:07 +0000

Türk dili zengin, geniş bir dildir. Her kavramı ifadeye kabiliyeti vardır. Yalnız onun bütün varlıklarını aramak, bulmak, toplamak, onlar üzerinde işlemek lâzımdır. Türk milletini ve Türk dilini, medeniyet tarihinin ve kültür dillerinin dışında görmenin ne yaman bir yanlış olduğunu bütün dünyaya göstereceğiz.

(Mahmut Atillâ Aykut, T.D.K. Yıllık 1944, s. 63)

Öyle istiyorum ki, Türk dili bilim yöntemleriyle kurallarını ortaya koysun ve her dalda yazı yazanlar, bütün terimleriyle çoğunluğun anlayabileceği güzel, ahenkli dilimizi kullansınlar.

(Afetinan, Türk dili Dergisi, Sayı: 182, 1966, s. 91)

Klâsik etimoloji*’nin karışık görüşleri karşısında bizim teorimiz ve analiz metodumuz çok basit görünüyor. Fakat hakikat, ezelî ve ebedî hakikat, basittedir. Teorimizi bir dil kanunu olarak ilim âlemine tanıttığımız gün, Türklük için şanlı bir zafer günü olacaktır.

(İbrahim Necmi Dilmen, Çığır Mecmuası, sayı: 74-75, 1939, s. 11; Mahmut Atillâ Aykut, T.D.K. Yıllık 1944, s. 63)

3. Türk Dil Kurultayı’na gelen yabancı dil bilginlerini kabulü esnasında söylemiştir:
Dünya dil âlimlerinin Türk âlimleriyle beraber çalışmaları, dil ilminin şimdiye kadar halledemediği birçok güçlüklerin hallini kolaylaştıracaktır. Bundan, büyük hakikatler de meydana çıkacaktır.

1936 (Ulus gazetesi, 25.8. 1936)

Türk Milletinin Kalbi

Nurettin Demiral — Mon, 27 Jul 2020 15:16:43 +0000

Türk milletinin dili Türkçedir. Türk dili dünyada en güzel, en zengin ve en kolay olabilecek bir dildir. Onun için her Türk, dilini çok sever ve onu yükseltmek için çalışır. Bir de Türk dili Türk milleti için kutsal bir hazinedir. Çünkü Türk milleti geçirdiği nihayetsiz felâketler içinde ahlâkını, an’anelerini, hâtıralarını, menfaatlerini, kısacası bugün kendi milliyetini yapan her şeyin dili sayesinde muhafaza olunduğunu görüyor. Türk dili, Türk milletinin kalbidir, zihnidir.

1931 (Afetinan, Türk Dili Dergisi, Sayı : 182, 1966 s. 90)

Arkeoloji ve Antropoloji

Nurettin Demiral — Sat, 25 Jul 2020 13:02:19 +0000

Tabiatta, bilirsiniz ki, hiçbir şey yok olmaz. Ne bir ses, ne bir söz, ne bir hareket.. Olduğu çağ ne kadar eski veya yeni olursa olsun, bütün bu oluşlar, oldukları anda gibi tabiat içindedir. Bu dalgalanmada, zaman ve mesafe mefhumu yoktur. Bugün dünyanın herhangi bir köşesinde söylenen sözü veya akis yapan hareketleri, yine dünyanın herhangi bir köşesinde aynı anda işitmek, dinlemek, zaptetmek mümkün olduğunu görüyoruz. Yarın, bizi saran tabian unsurları içinde, binlerce ve binlerce sene evvel söylenmiş sözleri, olduğu gibi toplayıp tespit etmek imkânına elbette varılacaktır. Tabiatın, bugün için esrar dolu sinesine gireceği muhakkak görülen insan zekâsı, beklenilen hakikatleri ortaya koyacaktır. Yine bu insan zekâsıdır ki, beklediğimiz neticeyi elde etmemiş olmakla beraber, bugünkü araştırıcı zekâları tatmin edecek ve tarihi aydınlatacak yeni metotlar ve ilimler bulmuştur.

İşte arkeoloji ve antropoloji, o ilimlerin başında gelir. Tarih, bu son ilimlerin bulduğu belgelere dayandıkça temelli olur. Tarihi bu belgelere dayanan milletlerdir ki, kendi aslını bulur ve tanır. İşte bizim tarihimiz, Türk tarihi, bu ilim belgelerine dayanır. Yeter ki bugünün aydın gençliği, bu belgeleri vasıtasız tanısın ve tanıtsın.

1936 (Afetinan, Atatürk Hakkında H.B., s. 232 -233)

Atatürk ve Kültür

Nurettin Demiral — Tue, 21 Jul 2020 14:55:08 +0000

Türkiye Cumhuriyetinin temeli kültürdür. Bu sözü burada ayrıca izaha lüzum görmüyorum. Çünkü bu, Türkiye Cumhuriyeti’nin okullarında birçok vesilelerle eser halinde tespit edilmiştir. Kültür okumak, anlamak, görebilmek, görebildiğinden mâna çıkarmak, uyanık davranmak, düşünmek, zekâyı terbiye etmektir. Yine insan enerjisiyle ve fakat tabiatın ona iltifat edildikçe tükenmez yardımıyla, yükselen, genişleyen insan zekâsı, hudutsuz kavrayış anlamında “insanım” diyen bir özel nitelik kazanır. İnsan, hareket ve faaliyetin, yani dinamizmin ifadesidir. Bu böyle olunca kültür, yukarıda işaret ettiğimiz insanlık niteliğinde insan olabilmek için bir temel unsurdur. Bunu kısaca izah edelim : Kültür, tabiatın yüksek verimleriyle mesut olmaktır. Bu ifade içinde çok şey saklıdır. Temizlik, saflık, yükseklik, insanlık vb. Bunların hepsi insanlık niteliklerindendir. İşte kültür kelimesini mastar şekline soktuğumuz zaman, tabiatın insanlara verdiği yüksek nitelikleri kendi çocuklarına, torunlarına ve geleceğine vermesi demektir. Buraya kadar anlatmak istediğimiz, bugünkü Türkiye Cumhuriyeti çocukları kültürel insanlardır. Yani, hem kendileri kültür sahibidirler, hem de bu özelliği muhitlerine ve bütün Türk milletine yaymakta olduklarına kanidirler.

1936 (Afetinan, Atatürk Hakkında H.B., s. 261-262)

Siyasal Alanda Türk Kadını

Nurettin Demiral — Tue, 21 Jul 2020 14:53:47 +0000

Bu karar, Türk kadınına sosyal ve siyasî hayatta bütün milletlerin üstünde yer vermiştir. Çarşaf içinde, peçe altında ve kafes arkasındaki Türk kadınını, artık tarihlerde aramak lâzım gelecektir. Türk kadını evdeki medenî mevkiini salâhiyetle işgal etmiş, iş hayatının her safhasında muvaffakiyetler göstermiştir. Siyasî hayatta belediye seçimlerinde tecrübesini yapan Türk kadını, bu sefer de milletvekili seçme ve seçilme suretiyle haklarının en büyüğünü elde etmiş bulunuyor. Medenî memleketlerin bir çoğunda, kadından esirgenen bu hak, bugün Türk kadınının elindedir ve onu salâhiyet ve liyakatle kullanacaktır.

(Perihan Naci Eldeniz, T.T.K. Belleten, Cilt : XX, Sayı : 80, 1956, s. 741)

Kadının siyasî ehliyetsizliğine mantıkî hiçbir sebep yoktur. Bu husustaki tereddüt ve menfi zihniyet, mazinin toplumsal bir niteliğinin can çekişen bir hatırasıdır.

1930 (Afetinan, M.B. ve M.K. Atatürk’ün El Yazıları, s. 89)

Siyasî ve sosyal hakların kadın tarafından kullanılmasının, beşeriyetin saadeti ve saygınlığı açısından gerekli olduğuna eminim.

1935 (Ayın Tarihi, No: 17, 1935, s.14)

Türk kadınlığının, yeni girdiği siyasal alanda da değerli işler başarmasını dilerim.

1934 (Ulus gazetesi, 10.12.1934)

Milletlerarası Kadın Kongresi delegelerine söylemiştir:
– Türk kadınının, dünya kadınlığına elini vererek dünyanın barış ve güveni için çalışacağına emin olabilirsiniz.

1935 (Tan gazetesi, 27. 4. 1935)