Nurettin Demiral – Atatürk Sitesi

Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler – Afet İnan

Nurettin Demiral — Sun, 06 Sep 2020 22:46:25 +0000

Atatürk hakkında bilinmesi gerekenler konuşulduğunda akla ilk gelen kitaplardan birisi Afet İnan’ın yazmış olduğu Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler kitabıdır. Bu kitap, Atatürk hakkında yazılan biyografiler arasında Atatürk’ün manevi kızı Afet İnan tarafından yazılmış olmasıyla başka bir değere sahiptir. Onu, ona en yakın gözle resmetmektedir.

Afet İnan Kimdir?

Doğum adı Ayşe Afet olan Ayşe Afet İnan, 1908 yılında Selanik’te doğmuştur. Cumhuriyet tarihinin ilk tarih profesörlerinden biri olarak Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih – Coğrafya Fakültesi’nde ilk Türk Devrim tarihi kürsüsünün kurucusu olmuştur. Cumhuriyet tarihi göz önüne alındığında Afet İnan ilk kadın profesörlerden birisi olmakla da ayrıca bir öneme sahiptir. Cumhuriyet anlayışının tarihte ve kültürde tesirine sağladığı büyük katkıyla tanınmaktadır. Afet İnan Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler kitabıyla birlikte birçok kitabın yazarlığını üstlenmiş, Cumhuriyet fikrinin ve Atatürk anlayışının sindirilmesi için birçok çalışma yürütmüştür.

Afet İnan Kitapları

Afet İnan Medeni Bilgiler, Türk Tarihinin Ana Hatları gibi birçok kitabın düzenlemesinde ve yazılmasında rol almıştır. Atatürk hakkında bilinmeyenler, onun kalemi aracılığıyla aydınlığa kavuşmuştur. Tanıtımını yapacağımız kitap da Atatürk hakkında bilinmesi gerekenler düşünüldüğünde başvurulacak başlıca eserlerden birisidir.

Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler

Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler kitabı Afet İnan tarafından 1959 yılında yayımlanmıştır. Kitabın baskısını ilk baskıdan bugüne dek Türkiye İş Bankası Yayınları üstlenmiştir. İkinci baskıyı 1968, üçüncü baskıyı 1980 ve dördüncü baskıyı 1984 yılında yapan kitap sonraki baskısına Afet İnan’ın oğlu Arı İnan tarafından hazırlanmıştır. 2007’de okuyucuya sunulan yeni baskıyı hazırlayan Arı İnan, sunuş kısmında kitapta Atatürk’ün kendi ifadeleri olan metinlerle birlikte Afet İnan’a anlatttığı ya da Afet İnan’ın not ettiği ve tanık olayların yer aldığını söylüyor. Arı İnan, 2007 baskısından itibaren yayınlanan düzenlenmiş haliyle birlikte kitabın genç kuşaklarca daha rahat anlaşılabilir hale geldiğini ifade ediyor.

Kitapta bazı kaynaklarda yanlış aktarılan Atatürk’ün doğum günü, Atatürk’ün mezarının nerde olmasını istediği gibi bilgilere yer veriliyor. Kitabın başında dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel ve Prof Dr. Ayşe Afet İnan tarafından yazılmış yaklaşık on sayfalık bir önsöz bulunuyor. Bunun dışında çeşitli yan hatları bulunan kitabın ana başlıkları şöyle:

Atatürk’ün Özgeçmişi, Son Günleri ve Anıtkabir
Atatürk’ün Yazdırdıkları
Kurtuluş Savaşımız, Zafer Anıtları İçin İncelemeler ve Lozan Antlaşması
Atatürk’ün Hayatına Ait Hatıralar
Atatürk’ün Kurduğu TTK, TDK, DTCF ve Üniversiteler Hakkındaki Düşünceleri
Türk Kadını
Atatürk’ün Çeşitli Konular Üzerindeki Düşünceleri
Ekler
Afet İnan Albümünden

Daha fazla kitaba ulaşmak isteyenler için Atatürk hakkında yazılan kitapların listesi “Kitap Tavsiyeleri” bölümümüzde mevcuttur. Kitap tanıtımları kategorimize yeni kitaplar eklenecektir.

Afet İnan’dan aktarılan içeriklere ulaşmak için aşağıdaki iki etiket kullanılabilir:

Atatürk ve Eskişehir

Nurettin Demiral — Sat, 29 Aug 2020 21:00:05 +0000

Eskişehir’i ve Eskişehir halkını çoktan tanırım; çok iyi tanırım. Mücadeleye başladığımız ilk zamanlarda bir taraftan Yunanlılar İzmir’e çıkmışlardı, diğer taraftan İstanbul’da Halife ve Padişah namı altında bulunan zat, birçok heyetler tertip ederek her tarafa saldırdığı gibi buraya da Hamdi Paşa’yı göndermişti. Onun dayanağı olarak bir ecnebi kuvveti de burada bulunuyordu. Eskişehir’in içinde ve yakınında düşman kuvvetleri vardı, bizim kuvvetimiz de hiç yok idi. Öyle iken halk, vatanperverlikten, kahramanlıktan geri kalmadı. Eskişehirliler, bize çok yardım etmişlerdir. Bunu ordu, millet namına burada tekrar etmeyi bir vazife bilirim. Ondan sonra, askerî harekâtın icabı olarak ordumuz, Eskişehir’e ve Eskişehir halkına fedakârlık yüklemek mecburiyetinde kaldı. Bu fedakârlık büyük kayıpları icap ettiriyordu. Ordunun mevcudiyetini kurtarmak için bu lâzımdı. Eskişehirliler bu felâkete katlanmasını bildiler. Düşman şehre girdi, burasını bir zulüm ve ateş yuvası haline koydu. İşte tahribatın izlerini hâlâ görüyoruz. Şehir halkı bütün bunlara göğüs gerdi. Tebrik ederim!

1923 (Gazi ve İnkılâp, Mahmut Soydan, Milliyet gazetesi, 5. 12. 1929)

Zübeyde Hanım

Nurettin Demiral — Sat, 29 Aug 2020 13:36:53 +0000

Allah’ın bana bu evlâdı vatanı kurtarmak için gönderdiğine inanıyorum.

Yücel Dergisi 1940, C. XI, sayı 61

Atatürk ve Bursa

Nurettin Demiral — Sat, 29 Aug 2020 13:36:52 +0000

Ecdadımız Türkler buraya sahip olup yerleştikten sonra kaçTürk tacidarı, kaç Osmanlı şehzadesi taç ve taht, saltanat kavgasıyla Bursa’ya hücum etmişler; yakmışlar, yıkmışlar, ahalisini soymuşlardır. Zavallı Bursa ve Bursalılar, bu saltanat düşkünlerinin oyuncağı halinde ne acı günler geçirmiştir. Bursa ziraat memleketidir, sanat memleketidir, ticaret memleketidir, şifa memleketidir. Bursa malik olduğu tabiî güzellikleriyle bolluk ve mutluluk memleketidir. Fakat muhterem kardeşler, bilelim ve itiraf edelim ki Bursa bugünkü haliyle, israf olunan asırların ve bu asırlarda uğradığımız felâketlerin bıraktığı izden başka birşey değildir. Bu kıymetli şehir, henüz iftihar ve refahı gerektirecek mühim bir şey göstermiyor. Onun için tekrar etmeliyim ki, memleketin istediği uyanıklık ve ona göre gayret ve hizmet derecesi büyüktür.

1924 (Atatürk’ün S.D.II, s. 183, 186-187)

Bursa, başlı başına bir sanat memleketi olmaya pek kabiliyetlidir. Onun için çok temenni ederim, Bursa’da her şeye ait fabrikalar çoğalsın, hiç olmazsa türbelerinin adedine yaklaşsın.

1925 (Atatürk’ün S.D.II, s. 220)

Bursa’yı ve Bursalıları seven ilk Türk, ben değilim. Tarihte ve cihanda en büyük imparatorluk kurmuş olan Türkler de evvelâ dikkat nazarlarını Bursa’ya, bu kıymetli şehre yöneltmişlerdir. Onun kıymetini anlamış ve ifade etmişsem çok bahtiyarım. Bursa, inkılâp hayatımızda nice müşkül anlar geçirmiştir. Fakat Bursalılar kıymet, kabiliyet ve kudretleriyle bu müşkül zamanları kolaylıkla atlatmıştır.

1938 (Açık Ses gazetesi, Bursa, 5. 2. 1938)

Atatürk ve Trabzon

Nurettin Demiral — Sat, 29 Aug 2020 13:35:12 +0000

İlk defa Samsun’a ayak bastığım zaman, bana kalp kuvveti veren vatandaşlarımın ilk safında Trabzonluların bulunduğunu asla unutmayacağım. Sakarya Büyük Meydan Savaşı’nda, Üçüncü Tümen ile yetişen Trabzon evlâtlarının muharebe meydanında gösterdikleri fedakârlıkların kıymetli hatırası daima dimağımda canlı kalacaktır. Bu verimli, ahalisi zeki, müteşebbis, çalışkan olan Trabzonumuzu, az zamanda dahile trenle bağlanmış, güzel rıhtım ve limanla donatılmış görmek idealimdir. Trabzon, Türk topluluğunda Cumhuriyet’in zengin, güçlü, hassas, pek mühim dayanak kaynaklarından biridir. Böyle bir Cumhuriyet şehri gelecekte, gerektirdiği bütün medeniyet ve ilerleme vasıtalarına sahip olacaktır.

1924 (Atatürk’ün S.D.II, s. 188)

Atatürk ve Gaziantep

Nurettin Demiral — Sat, 29 Aug 2020 13:33:47 +0000

“Türküm” diyen her şehir, her kasaba ve en küçük Türk köyü, Gazianteplileri kahramanlık misali olarak alabilir. En eski çağlardan beri tarihî Türk yurtlarında, Türklüğün yüksek varlığını kahramanlıkla tespit etmiş olanlarla, şahsen beraber olduğumu ifade etmekten duyduğum zevk ve saadet yücedir.

1936 (Atatürk’ün T.T.B.IV, s. 579)

Yalnız ve yardımcısız bırakılmış olmalarına rağmen sadece mahdut Türk kahramanlarımızın Gaziantep’in yüksek kahramanları ile birleşmesiyle, en güçlü zannolunan düşman ordusunun çok üstün ve donatılmış kuvvetlerinden kutsal yurtlarını kahramanca kurtarmış olmaları, işte bu, onlara manevî bir pırlanta kıymetinde şimdi taşıdıkları unvanı vermiştir. Eğer, bir gün millet, vatan ve Cumhuriyet’in yüksek menfaatleri icap ettirirse o çevre kahramanlarının geçmişte olduğundan daha yüksek kahramanlıklar göstermeye hazır bulunduklarına da şüphem olmadığı bilinmelidir.

1937 (Ayın Tarihi, Sayı: 49, 1938)

Atatürk ve Afyon

Nurettin Demiral — Sat, 29 Aug 2020 13:32:17 +0000

1925 yılında Afyon’u ziyaretlerinde, ordumuzun 27 Ağustos 1922’de Afyon’a girişinden sonra karargah olarak kullanılmış olup daha sonra Belediye’nin yerleştiği binada, şerefine verilen ziyafet sırasında söylemiştir:
Efendiler! Bu binanın çatısı altında ne mesut, ne tatlı hatıralarımı canlandırıyorum! Bir gece ben şu odada, Fevzi Paşa bu odada, İsmet Paşa da bu odada yatıyorduk. Genelkurmayımız şu odada çalışıyordu. Düşman ordusunu tamamen sarmak ve imha etmek kararı, şu odada çıktı! Afyonkarahisar, son büyük zaferin kilidi oldu; esası oldu. Afyonkarahisar, mücadele tarihimizde unutulmaz parlak bir sayfaya sahiptir. Burada, buranın aziz halkıyla beraber bulunmaktan duyduğum zevk ve mutluluk büyüktür. Bana bu mutluluğu veren sizlere sevgi ve teşekkür!

1925 (Atatürk’ün S.D.II, s. 236)

Afyon Ziyareti

Nurettin Demiral — Sat, 29 Aug 2020 13:30:22 +0000

1923 yılı Martında Afyon’u ziyaretinde söylemiştir:

Bu belde -Yunan işgaliyle- geçici bir zaman için bizden ayrı kaldı. Buna rağmen zehirli çember içindeki kardeşlerin direnmesini ve yüksek duygularını öğreniyorduk. Düşmanın her türlü baskısına, hunharlığına rağmen, halkın yine vatanperverane hissiyatını göstermekten çekinmediklerini öğrenmekle iftihar ediyordum. Nihayet, bu kıymetli beldeyi düşmandan kurtarmak ve düşmanı vatandan atmak zamanı gelmişti. Son taarruz gerçekleşti. Afyon ve Afyon’un fedakâr ve sevgili halkına, aylarca düşmanın hainlik ve zulmüne katlanan cefakâr halkına bir an evvel kavuşmak için bu şehire girdim. Lâkin, kendileriyle o zaman temasa meydan kalmadı; düşmanı takip etmek zorunluğu, burada kalmaya mâni teşkil ediyordu. O günden bugüne kadar muhterem Afyonlularla yakından temas etmeyi çok derin özlemlerle arzu ediyordum. Nihayet bugün, Afyonluların içinde bulunmakla, o arzu ve özlemimin gerçekleştiğini görmekle memnun ve bahtiyorum.

1923 (Atatürk’ün S.D.II, s. 160)

Atatürk ve Amasya

Nurettin Demiral — Sat, 29 Aug 2020 13:28:05 +0000

Milletin mevcudiyetini tanımayı küçüklük sayanlar, kendilerinin Allahın gölgesi olduğunu iddia gafletinde, cüretinde, sahtekârlığında bulunanlar, en nihayet bu mukaddes varlığa, ilk defa bu şehirde hürmete mecbur edilmiştir. Bu noktayı izah için bir iki kelime ilâve edeyim. Cümleniz hatırlarsınız ki, Sivas Kongresi’nden sonra Heyet-i Temsiliye, milletin iradesini temsil etmek üzere teşekkül etmiş idi. Ben, o heyetin başkanı idim.Demin izah ettiğim makam sahiplerinin bir delegesi*, millet mümessilleriyle karşı karşıya gelmeyi kabul ederek İstanbul’dan buraya, Amasya’ya gelmişlerdi. Ben, milletin mevcudiyetine hürmet, iradesine riayet şartını esas olarak içeren bir anlaşmayı o delegeye, burada imza ettirmiştim. İşte bu itibarla Amasya, İnkılâp ve Cumhuriyet Tarihi’nde daima ehemmiyetini muhafaza edecek bir mevki kazanmıştır.

1924 (Atatürk’ün S.D. II, s. 204)

Atatürk ve Erzurum

Nurettin Demiral — Sat, 29 Aug 2020 13:25:46 +0000

Benim buraya gelişim, bütün milletin ateşten bir çember içine alınmış olduğu bir zamana tesadüf etti. Bütün millet, bu çemberin içinden nasıl çıkacağını düşünmekle meşguldü. Memleketin uzakbatısı düşman ayaklarına terk edilmiş ve oradaki halk silâha sarılmış, buranın ahalisi ise memleketin felâketten kurtulması için ayağa kalkmış bir vaziyette idi. Ben, işte böyle bir zamanda Erzurum’a geldim. Burada gördüğüm samimiyet, mertlik, vefakârlık benim memleketi kurmak için her türlü fedakârlığı yapmak hususundaki azim ve kuvvetimi artırmış idi. O zamanki vaziyetimi pekâlâ biliyorsunuz. Burada rütbemi, resmî mevkiimi, üniformamı attım ve bütün kâinata ilân ettim ki, milletin sinesinde bir ferdim!

Erzurum, birçok devirlerde birçok defalar tecavüze, taarruza, tazyike uğramış bir serhat memleketimizdir ve bu yüzden birçok harabeler vücuda gelmiş, buradaki insanların hali cidden elim olmuştur. Artık, bu elim günlerin tekrarına katiyen ihtimal vermemelidir. Yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin mevcudiyeti, Erzurum ve havalisinin hayatıyla alâkadar olmakta, onun huzur ve emniyetine tamamen kefil olmaktadır.

1924 (Atatürk’ün S.D.II, s. 204)